Tài liệu tham khảo: Tương quan chiến lược Mỹ-Nhật-Trung cho đến năm 2030
Tập tài liệu China’s military and US & Japan Alliance in 2030 do
viện nghiên cứu Canergie Endowment phát hành và phổ biến trên mạng vào
năm 2013 [1]. Ấn bản dài gần 400 trang tổng hợp quan điểm của nhiều
chuyên viên Mỹ-Nhật-Trung về các viễn cảnh chiến lược giữa ba nước này
từ đây cho năm 2030.
Đây là một công trình dày đặc những dữ liệu chuyên môn không thể đọc
qua một lần mà thấu đáo! Mặc dù hơn ½ tác phẩm dành cho các phân tích về
các chương trình quốc phòng nhưng bản nghiên cứu đưa ra một khung tổng
quát trong đó tình hình kinh tế và chính trị nội bộ của mỗi nước sẽ ảnh
hưởng như thế nào đến các quyết định về quân sự và ngoại giao.
Trước hết nói đến Trung Quốc: các tác giả nhận xét rằng cho đến năm
2030 Hoa Lục không có ý định tranh giành với Mỹ ngôi vị hàng đầu thế
giới, tuy vậy vẫn ngày càng khẳng định vai trò và quyền lợi của mình ở
vùng Đông Á. Chiến lược quốc phòng thay đổi từ một nước chậm tiến dưới
thời Mao-Đặng đặt nặng phòng thủ chiều sâu trên đất liền (dựa vào lục
quân, lãnh thổ rộng lớn và số dân đông đảo nếu bị tấn công từ biên
giới); nay chuyển sang tư thế của một cường quốc quân sự, với mục tiêu
tạo dựng khả năng tấn công đối phương từ khoảng cách xa bờ biển khoảng
1500 hải lý (tiếng Mỹ gọi là First Island Chain [2]). Kế hoạch này dựa
trên không hải lực cùng các kỷ thuật không gian – điện toán – hoả tiển,
chủ yếu ngăn chận hạm đội Mỹ không được tiến vào can thiệp trong trường
hợp có tranh chấp trong khu vực. Trung Quốc sẽ có khả năng hoàn tất
chương trình nói trên trước năm 2030.
Tài liệu đưa ra 4 viễn cảnh cho chính sách ngoại giao – quốc phòng
của Trung Quốc đối với Nhật Bản [3] mà người viết xin dịch lại dưới đây:
Đối với Nhật Bản, các tác giả nhận xét nước này hiện đang gặp rất
nhiều trở ngại nội bộ để thành hình một chiến lược dài hạn với Trung
Hoa: kinh tế không tăng trưởng từ 20 năm trong khi một số lượng giao
dịch lớn vẫn dựa vào Hoa Lục; nợ công ở mức quá cao 200% GDP nên khó
tăng cường quốc phòng; tình trạng lão hoá trong dân số; bản Hiến Pháp
hiếu hoà cần phải thay đổi (cho dù gặp nhiều chống đối trong nước) nếu
muốn xây dựng một lực lượng quân sự có khả năng răng đe đối với Hoa Lục.
Nhật Bản một mặt dựa vào liên minh với Mỹ; nhưng đồng thời không muốn
đứng hẵn về phía Hoa Kỳ; sau rốt Nhật cũng do dự về sự bền bỉ của Mỹ
trước sức mạnh đang trổi dậy của Trung Quốc. Dù tán đồng chiến lược xoay
trục của Hoa Kỳ nhưng Nhật vẫn đang theo dõi rất sát để dò ý định của
Mỹ, chẳng hạn như Hoa Thịnh Đốn sẽ yêu cầu Nhật tăng ngân sách quốc
phòng và nắm các trọng trách quân sự như thế nào trong Liên Minh. Tài
liệu đã đưa ra 5 trường hợp có thể xảy ra trong chính sách của Nhật Bản
như sau [4]:
Đối với Hoa Kỳ đã có rất nhiều bài phân tích trước đây nên người viết
chỉ xin dịch bản đúc kết ngắn gọn về 3 trường hợp có thể xảy ra [5]:
Tình hình thay đổi nhanh chóng kể từ khi tài liệu được ấn hành. Thủ
tướng Nhật Shinzo Abe ngay sau khi đắc cử đã sang Hoa Kỳ yêu cầu bán hơi
đốt nhằm cũng cố an ninh năng lượng; sau đó đẩy mạnh các biện pháp tài
chánh để tăng trưởng kinh tế với dấu hiệu ban đầu cho thấy nhiều kết quả
khả quan. Sự kiện vài học giả Hoa Lục lên tiếng đòi chủ quyền ở cả quần
đảo Okinawa khiến dân chúng Nhật càng hoài nghi về mưu đồ xâm lấn của
Trung Quốc. Nhật đang nghiên cứu trang bị hoả tiển có tầm bắn 400-500 km
để bảo vệ quần đảo tranh chấp Senkaku; đồng thời chủ động giúp đỡ Phi
canh tân lực lượng phòng vệ biển nhằm tạo ra trục Mỹ-Nhật-Phi dọc vùng
biển Đông Á. Nếu đảng Dân Chủ Tự Do của Thủ Tướng Shinzo Abe thắng lớn
trong kỳ bầu cử sắp tới thì Nhật có triển vọng (a) tăng ngân sách quốc
phòng (b) hợp tác chặc chẻ với không-hải quân Mỹ (c) đàm phán gia nhập
TPP (d) vận động thay đổi Hiến Pháp (e) tăng cường hiện diện quân sự
hoặc kinh tế tại những nước Đông Nam Á như Phi-Miến vốn đang muốn thoát
khỏi áp lực từ Trung Quốc.
© Đoàn Hưng Quốc
[3] Trang 89 – Table 2.3: Possible Trajectories for China Through 2030
[4] Trang 149 – Table 3.2: Possible Trajectories for Japan Through 2030
[5] Trang 217 – Table 4.1: Possible Trajectories for the United States Through 2030
