"Với
những nghịch lý nêu trên, từ việc nhà cầm quyền CSVN đồng ý cho Khánh
Ly về VN biểu diễn, xuất hiện nhiều giả thiết, những ý kiến ủng hộ,
chống đối cũng là hiển nhiên. Giống như các trường hợp của
Nguyễn Cao Kỳ, Phạm Duy, những người đã làm cho rất nhiều người trong
cộng đồng tị nạn CS trên thế giới thất vọng, sự có mặt của nghệ sĩ Khánh
Ly trên sân khấu tại Việt Nam, mặc nhiên nằm trong mong muốn của nhà cầm quyền CSVN cho chính sách tuyên truyền "đoàn kết dân tộc", "cởi mở" và nghị quyết 36 lừa mị và dối trá." Khánh Ly biểu diễn tại Việt Nam? Tình, tiền và những nghịch lý Lê Diễn Đức
Trước hết khoan vội vã nghĩ về nghĩa bóng với ý xấu nào đó trong tựa đề
bài viết của tôi. Những từ ngữ trong tựa đề có vẻ giật gân nhưng tôi
chỉ muốn nói tới ngữ nghĩa đen đích thực của nó.
Tình...
Lên đường về Việt Nam (VN), trong hành trang của mình, Khánh Ly mang
nặng chữ tình theo nghĩa rộng. Tình yêu quê hương; tình cảm với một quá
khứ sống động thời tuổi trẻ ở miền Nam; tình yêu âm nhạc, nghệ thuật;
tình cảm dành cho quần chúng hâm mộ trong nước; tình bằng hữu, đồng
nghiệp; và những băn khoăn trước thái độ không mấy hài lòng của một bộ
phận trong cộng đồng người Việt tị nạn cộng sản (CS), mà Kánh Ly là một
thành viên không thể tách rời.
Tôi chưa bao giờ có cái nhìn
khắt khe với bất kỳ ai từ nước ngoài về thăm VN. Là người Việt ly hương,
mong được trở về quê nhà, dù dưới bất kỳ lý do nào, làm ăn hay thăm
thân, tôi đều cho là nguyện vọng chính đáng. Điều cần đánh giá là thái
độ và việc làm của họ trong thời gian ở VN, cách ứng xử với nhà cầm
quyền của chế độ CSVN, một chế độ mà họ đã tự nguyện trốn chạy, muốn
đoạn tuyệt, dù đã phải đối diện với nhiều hiểm nguy, mất mát, thậm chí
cả mạng sống.
Tôi cũng giữ quan điểm đúng mức, trung dung
trong việc các ca sĩ từ nước ngoài về VN biểu diễn hay từ trong nước qua
Mỹ, như là chuyện bình thường. Tôi đã chứng kiến người Việt ở Mỹ vui vẻ
chào đón các ca sĩ từ miền Bắc qua như Hồng Nhung, Mỹ Linh, Thanh Lam,
Thu Hà, Thu Phương, v.v... Một số người cưới vợ, lấy chồng, sống hoà hợp
và bình đẳng trong cộng đồng. Những trường hợp bị chống đối dường như
rất ít và thường có lý do chính đáng, như Đàm Vĩnh Hưng, hay Hồng Vân.
Chỉ khi thật sự đặt mình vào hoàn cảnh của những người căm ghét chế độ
CS vì chế độ này đã gây ra bao nhiêu tai ương, tội ác cho họ và thân
nhân, hiện vẫn đang tiếp tục chà đạp công lý và quyền tự do ở trong
nước, thì mới có thể thông cảm và chia sẻ cho sự chống đối này.
Khánh Ly không phải là người đầu tiên trong giới ca nhạc hải ngoại về
VN và chắc chắn không phải là nguời cuối cùng. Trước Khánh Ly đã có
Elvis Phương, Hương Lan, Chế Linh, Tuấn Ngọc, v.v... cũng là những ca sĩ
đã được nhìn nhận ở đỉnh cao trong làng ca nhạc VN ở nước ngoài.
Khánh Ly thường nói "VN luôn nằm trong trái tim", chân thật và giản dị
như với bao người VN khác sống xa đất nước. Trong thâm tâm, tôi mong
muốn Khánh Ly bình yên, thanh thản về nước, thực hiện nguyện vọng chờ
đợi từ rất lâu của mình và mang tiếng hát về VN cho những người hâm mộ.
Khi nói đến dòng tân nhạc miền Nam trước năm 1975 và của người Việt hải
ngoại sau năm 1975, ca sĩ Khanh Lý phải là một trong những người nằm ở
vị trí hàng đầu, có thể xem là ca sĩ số một, thể hiện xuất sắc nhất, có
hồn nhất các nhạc phẩm của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.
Khánh Ly
không chỉ nổi tiếng với người miền Nam trước và sau năm 1975, mà tên
tuổi và giọng ca của Khánh Ly đã vượt không gian, thời gian đến với hàng
triệu người miền Bắc yêu thích các ca khúc trữ tình, những "bài hát da
vàng" của dòng nhạc Trịnh.
Bỏ qua mọi định kiến, yêu, ghét,
khó ai phủ nhận được Trịnh Công Sơn là khuôn mặt tài năng nổi bật trong
di sản âm nhạc hiện đại của Việt Nam. Nếu toàn bộ tác phẩm của ông là
đứa con nghệ thuật, thì Khánh Ly, có thể nói, do duyên phận và định
mệnh, là một nửa cơ thể của đứa con tinh thần và nghệ thuật đó.
Hạnh phúc nhất của nguời nghệ sĩ chính là lòng mến mộ và quý trọng của
đông đảo công chúng. Tôi không nhìn qua lăng kính chính trị hẹp hòi để
đồng nghĩa chuyến lưu diễn của Khánh Ly tại VN với cách suy diễn dễ dãi,
thiếu thiện chí như là sự phục vụ, hát cho chế độ CS nghe. Trong hoàn
cảnh nào người nghệ sĩ cũng hạnh phúc khi thấy tiếng hát của mình có ý
nghĩa cho cuộc sống, tài năng nghệ thuật có cơ hội thể hiện, cống hiến
cho những người ái mộ, dù chỉ là một số nào đó trong những hoàn cảnh
nghiệt ngã.
Công chúng hôm nay đến với Khánh Ly dường như chắc
chắn không phải đến với giọng ca của một nữ ca sĩ đã ở tuổi 67. Họ đến
với Khánh Ly trong con người bằng da bằng thịt, trong hình ảnh của huyền
thoại "Nữ hoàng chân đất", "Nữ hoàng sân cỏ" với chất giọng trời cho
"không giống ai", "giọng ca thật như nói", truyền cảm đặc sắc tâm tư của
nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua những nhạc phẩm của ông.
Tôi tin
rằng, từ Sài Gòn, Đà Nẵng, tới Hà Nội, bằng những lời ngợi khen công
khai của số ít, hoặc bằng suy nghĩ của số đông thầm lặng, nhưng với tất
cả công chúng, Khánh Ly là đứa con của miền Nam, là biểu tượng của một
nền văn hoá và âm nhạc tự do của Việt Nam Cộng Hoà, mà nếu không có nó,
sẽ đồng nghĩa với không có nghệ sĩ Khánh Ly nổi tiếng hôm nay. Nó cũng
tương tự như hình ảnh của Phó thủ tướng Đức Philipp Rösler. Nếu không
được trưởng thành và hưởng một nền giáo dục tốt đẹp của nước Đức dân chủ
tự do, trong chế độ CSVN một cậu bé mồ côi sẽ khó vượt qua được thân
phận của "con sãi ở chùa lại quét lá đa".
Một hình ảnh đẹp và
tự hào như thế của Việt Nam Cộng Hoà, trước công chúng, ngay trong lòng
chế độ CS, giữa Hà Nội và Sài Gòn, há chằng phải là tuyệt vời sao!
Nếu không về lúc này, khi còn có thể hát, nguyện vọng của Khánh Ly trở
lại hát trên quê nhà sẽ thui chột tỷ lệ nghịch với sự tăng lên của tuổi
tác, là điều đáng tiếc cho cuộc đời của một nghệ sĩ tài hoa. Ca sĩ Thanh
Tuyền cũng đã nói: “Khánh Ly đã 67 tuổi rồi. Cũng mong được về nước để
hát trên mảnh đất quê hương mình. Chị ấy muốn về trước khi quá muộn”-
(Giaoducnet.vn).
Tiền...
Có người vội vã nhận định về chuyến lưu diễn của Khánh Ly tại Việt Nam: "Money first!".
Tôi được biết, tour diễn của Khánh Ly sẽ được công ty Đồng Dao trả tiền
cát-xê rất cao. Ngoài bao ăn ở đi lại, mỗi show của Khánh Ly được trả
20 ngàn đôla. Cho cả tour diễn tại Hà Nội, Đà Nẵng, Sài Gòn, Khánh Ly sẽ
thu được từ 100 ngàn tới 200 ngàn đôla, phụ thuộc vào số lượng show lớn
nhỏ có thể thực hiện. Với mặt bằng cát-xê chung hiện nay, Khánh Ly nằm
mơ không có được một số tiền lớn như thế ở Mỹ trên sàn diễn. Nó không
chỉ hấp dẫn mạnh mẽ với Khánh Ly, một người không phải thuộc giới giàu
có, mà với tất cả.
Khi đồng ý chi một số tiền lớn như trên,
công ty Đồng Dao, nhà tổ chức, hẳn đã phải tính toán rất kỹ thành quả từ
show diễn của Khánh Ly, ý thức rất rõ ca sĩ Khánh Ly sẽ cuốn hút số
lượng người xem như thế nào. Số tiền lớn này có sức mạnh cám dỗ là đương
nhiên. Có ai không thích tiền? Nhưng Khánh Ly hoàn toàn xứng đáng nhận
nó, vì nó là thành quả lao động nghệ thuật mà Khánh Ly đã phải làm việc
miệt mài và tích luỹ trong suốt 50 năm qua.
Cho nên, nếu nói
"Money first!". Câu trả lời là: "Thì đã sao, why not!". Đồng tiền kiếm
được bằng lao động lương thiện và minh bạch, thì có gì phải lăn tăn!
Nghịch lý...
Nhưng tất cả xem ra không đơn giản trong hỗn mang của các nghịch lý.
Trước hết phải nhìn nhận Khánh Ly là "persona non grata" của chế độ CSVN.
Khánh Ly đã hai lần bỏ chạy khỏi chế độ CS, lần đầu lúc còn bé theo gia
đình vào Nam năm 1954, khi CSVN cai trị ở miền Bắc, và lần thứ hai di
tản qua Mỹ, năm 1975, sau khi Sài Gòn bị thất thủ và CSVN cai trị trên
cả nước.
Tâm trạng của Khánh Ly trong hai lần chạy trốn chế độ CS có thể mô tả qua nhạc phẩm "Xin đời một nụ cười" của nhạc sĩ Nam Lộc:
"Tôi bước đi
Vì không muốn làm kẻ tội đồ,
Vì tôi muốn lại kiếp con người
Muốn cuộc đời có những nụ cười
Tự Do ơi, Tự Do, em đổi bằng thân xác
Vì hai chữ Tự Do ta mang đời lưu vong"...
Trong thời gian sống ở Mỹ, Khánh Ly đã tham gia rất nhiều chương trình
văn nghệ chống cộng của hội đoàn người Việt. Với những nhạc phẩm "Đêm
Việt Nam" của Hà Thúc Sinh, "Ai trở về xứ Việt" của Phan Văn Hưng, "Đêm
Chôn Dầu Vượt Biển"của Châu Đình An, "Hát trên những xác người" của
Trịnh công Sơn, v.v... Khánh Ly không làm nhà cầm quyền căm ghét mới là
lạ.
Khánh Ly cũng đã từng tuyên bố "Tôi chỉ về khi không còn
chế độ cộng sản nữa mà thôi”, theo tờ "Giaoducnet.vn" ngày 7/8/2012
trong bài "Sự tráo trở của Khánh Ly".
Lời tuyên bố của Khánh
Ly rồi cũng nhạt nhoà theo những đổi thay và các biến động của thời
gian. Khánh Ly đã về VN hai lần trong năm 1996 và 2000, về chơi thăm
thú, chứ không phải về biểu diễn. Nhưng Khánh Ly duờng như bị "cấm cung"
tại Đệ Nhất Khách Sạn, quận Tân Bình, gần sân bay Tân Sơn Nhất, đi lại
bị an ninh theo dõi, kiểm soát ngặt nghèo.
Cuối năm 1994, nhân
chuyến lưu diễn Âu châu của các ca sĩ hải ngoại, trong đó Khánh Ly là
nhân vật trung tâm, những bạn hữu tổ chức ở Đức đã phối hợp với chúng
tôi ở Ba Lan, lần đầu tiên mời đoàn qua Ba Lan. Đại sứ quán CSVN tại Ba
Lan lúc ấy đã ra chỉ thị cấm nghiên cứu sinh, đảng viên đi xem. Chúng
tôi thuê Cung Văn hoá làm nơi biểu diễn, nằm ở trung tâm thủ đô Warsaw,
thời cộng sản là nơi tổ chức các đại hội đảng hoặc hội nghị nhà nước.
Cung Văn hoá chứa được khoảng ba nghìn chỗ ngồi hôm ấy kín hết. Bất chấp
lệnh cấm của toà đại sứ quán CSVN, tôi nhìn thấy một số nghiên cứu sinh
quen biết ngồi trong đám đông. Còn cộng đồng người Việt tại Ba Lan đã
dành cho các ca sĩ hải ngoại sự chào đón nồng ấm lạ thường. Khánh Ly nói
chưa bao giờ được hát trên một sân khấu sang trọng như thế. Khánh Ly bị
khán thính giả cuồng nhiệt "hành hạ" hát theo yêu cầu liên tiếp và tặng
không biết cơ man nào là hoa, đến mức ba quầy bán hoa tại chỗ hết sạch,
chúng tôi đã phải chạy ra ngoài tìm nguồn cung cấp thêm.
Sự
kiện này cho thấy nhà cầm quyền CSVN không ưa thích Khánh Ly không chỉ
trong nước mà còn vượt ra cả ngoài biên giới VN. Nhưng bên cạnh đó cho
thấy dân miền Bắc cũng rất ái mộ ca sĩ này, bỏ qua mọi khác biệt về môi
trường sống và nhãn quan chính trị.
Sự chuẩn bị cho cuộc hành
trình về VN lần này chẳng mấy dễ dàng. Nguyện vọng của Khánh Ly về VN
biểu diễn được nói đến gần hai năm nay. Lẽ ra nếu "cơm lành canh ngọt",
Khánh Ly đã có thể về cùng chuyến với ca sĩ Chế Linh hồi cuối năm 2011,
nhưng Khánh Ly chưa được nhà cầm quyền chấp thuận.
Trong số
những người có công vận động nhà cầm quyền cấp giấy phép biểu diễn tại
VN cho Khánh Ly, trước hết phải kể đến Nguyễn Công Khế, cựu Tổng biên
tập báo Thanh Niên. Ở đây cũng nói thêm, ông Khế là người được em gái
của Trịnh Công Sơn, ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh, trao lại bản quyền của các
tác phẩm nổi tiếng của anh trai mình, trả ơn ông Khế đã cứu chồng thoát
án tử hình trong một vụ án. Trong chuyến lưu diễn của Khánh Ly, Nguyễn
Công Khế sẽ được công ty Đồng Dao trả một số tiền bản quyền không nhỏ.
Tất nhiên để lobby cho Khánh Ly, ông Khế không chỉ múa may bằng tay và
nước miếng với các quan chức CS có thẩm quyền. Thế là ơn nghĩa sòng
phẳng, có đi có lại, trong sự ràng buộc của cả cuộc chơi.
Với
những nghịch lý nêu trên, từ việc nhà cầm quyền CSVN đồng ý cho Khánh Ly
về VN biểu diễn, xuất hiện nhiều giả thiết, những ý kiến ủng hộ, chống
đối cũng là hiển nhiên.
Giống như các trường hợp của Nguyễn
Cao Kỳ, Phạm Duy, những người đã làm cho rất nhiều người trong cộng đồng
tị nạn CS trên thế giới thất vọng, sự có mặt của nghệ sĩ Khánh Ly trên
sân khấu tại Việt Nam, mặc nhiên nằm trong mong muốn của nhà cầm quyền
CSVN cho chính sách tuyên truyền "đoàn kết dân tộc", "cởi mở" và nghị
quyết 36 lừa mị và dối trá.
Khánh Ly về nước đúng vào thời
điểm nhà cầm quyền CSVN đang sử dụng bàn tay sắt bóp nghẹt dã man nhất
quyền tự do tư tưởng và bày tỏ chính kiến ôn hoà, bằng bản án 39 năm tù
và quản chế cho ba bloggers Điều Cày, Tạ Phong Tần, Anh Ba Sài Gòn,
trong ngày 24/9 vừa qua. Một đồng nghiệp miền Nam của Khánh Ly, nhạc sĩ
Việt Khang, đang ngồi tù chỉ vì viết những khúc ca yêu nước, chống bành
trướng xâm lược Trung Quốc và lên án sự đàn áp tàn nhẫn, côn đồ của công
an CSVN đối với những người tham gia biểu tình yêu nước. Hơn 150 ngàn
chữ ký của cộng đồng người Việt gửi Tổng thống Barack Obama kêu gọi can
thiệp trả tự do cho Việt Khang và các nhà tranh đấu dân chủ khác đang bị
giam cầm, cũng như lời kêu gọi của chính ông và nhiều chính phủ các
nước, của các tổ chức bảo vệ tự do báo chí, nhân quyền, đã chẳng mảy may
động lòng trắc ẩn của những tên đao phủ CS Ba Đình.
Lời kết
Trong ngổn ngang của tình, tiền và những nghịch lý, về VN biểu diễn, ca
sĩ Khánh Ly phải đối diện với bộ máy kiểm duyệt của chế độ, bên cạnh
những mưu đồ, cạm bẫy khó lường khác, chắc chắn không bao giờ Khánh Ly
có thể sống và thể hiện như một nghệ sĩ của tự do - nguồn cảm hứng quan
trọng nhất của người nghệ sĩ. Tôi chia sẻ tâm tình của Khánh Ly rằng,
"nhập gia tuỳ tục", vì chẳng thể nào khác, nhưng muốn hay không, mặc
nhiên đây là sự thoả hiệp trên thế yếu, chấp nhận tinh thần tự do, khai
phóng của nguời nghệ sĩ bị cầm tù!
Dù thế nào đi nữa, kể cả
trên thế yếu, tôi mong rằng, Khánh Ly sẽ cố gắng giữ toàn vẹn hình ảnh
của mình, hình ảnh cao đẹp của một biểu tượng văn hoá, nghệ thuật tự do
của miền Nam, của Việt Nam Cộng Hoà, một quốc gia tuy không còn trên
thực tế, nhưng đã tạo nên đứa con âm nhạc Khánh Ly. Rất nhiều người lính
đã hy sinh xương máu cho sự tự do ấy, trong đó có người yêu của Khánh
Ly. Nếu khác đi, môt bên sẽ là sự hả hê của những kẻ đã thành công lợi
dụng hình ảnh Khánh Ly cho mục đich tuyên truyền bịp bợm, một bên khác
là hàng triệu con tim trong cộng đồng người Việt tị nạn CS trên thế
giới, đau buồn vì vết thương sau 37 năm chưa lành bị khoét sâu thêm.
Là người của công chúng, Khánh Ly giờ đây không thể thay đổi quá khứ và
rũ bỏ nó, càng không thể cho phép bản thân chỉ sống cho riêng mình!
Lucius Seneca, nhà hiền triết La Mã, nghệ sĩ hài đương thời, một tên
tuổi lớn của văn học La Mã, đã nói: "Nhiều người quan tâm đến danh
tiếng, nhưng ít người chú trọng tới lương tâm".
Hy vọng rằng Khánh Ly sẽ đứng vào số nhiều vế trước và cả số ít vế sau của câu danh ngôn.
Xin cho tôi được bỏ vào hành trang của Khánh Ly lời ca của nhạc phẩm "Ai trở về xứ Việt":
"Ai trở về xứ Việt
Ta gửi về theo một ít tự do
Tự do, tự do và nhiều lắm, nhiều nhớ thương tha thiết
Đến cửa ngục tù chia bớt chút buồn lo"...
Được biết Khánh Ly là tay chơi phé có hạng ở California. Ván bài về VN
kỳ này khó khăn và phức tạp hơn hai kỳ trước nhiều. Tôi hy vọng và tin
rằng Khánh Ly không để hở bài và sẽ thắng.
Đừng ngộ nhận về
bản chất độc ác, dối trá và cách cư xử tráo trở, bạc như vôi của chế độ
CS và cũng đừng ảo tưởng về bất kỳ sự thay đổi bản chất nào của nó! Đừng
để phạm sai lầm để rồi hối tiếc khi đã ở vào mùa Thu của cuộc đời, ca
sĩ Khánh Ly ạ!
Lê Diễn Đức - RFA Blog
(E-Mail)
***
Nhà Báo Nguyễn Hoàng Đoan (chồng hiện tại của Khánh Ly)