Chủ Nhật, 15 tháng 5, 2011

Đối thoại Mỹ -Trung mở rộng thêm cho lãnh vực an ninh

Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton (phải) và phó thủ tướng TQ Vương Kỳ Sơn tại vòng đối thoại chiến lược song phương, Washington, 10/05/2011 (Reuters)
Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton (phải) và phó thủ tướng TQ Vương Kỳ Sơn tại vòng đối thoại chiến lược song phương, Washington, 10/05/2011 (Reuters)
Mai Vân / Nguyễn Xuân Nghĩa
 
Trong hai ngày 09 và 10/05/2011, Hoa Kỳ và Trung Quốc đã có cuộc họp ở cấp cao về các hồ sơ an ninh, chiến lược và kinh tế giữa hai nước. Khởi đầu là những mâu thuẫn về kinh tế, quan hệ giữa đôi bên đã mở rộng qua các lĩnh vực chiến lược và sau cùng là cả lĩnh vực an ninh quân sự.
Theo dõi tình hình Trung Quốc từ nhiều thập niên qua, chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa đánh giá kết quả của lần hội họp này.
RFI: Xin kính chào anh Nghĩa. Quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc đã có lúc khá căng thẳng năm ngoái rồi có vẻ nồng ấm hơn chút đỉnh sau khi Chủ tịch Hồ Cẩm Đào chính thức thăm viếng nước Mỹ vào đầu năm nay. Tuần này, trong hai ngày, 09 và 10/05, phái đoàn cao cấp của hai nước đã họp tại thủ đô Mỹ để duyệt qua một số hồ sơ. Theo dõi sự việc từ đã lâu, anh thấy kỳ họp này có đem lại kết quả nào không?
Nguyễn Xuân Nghĩa: Trước hết là về bối cảnh, từ sáu năm nay, Hoa Kỳ và Trung Quốc đã có gần một chục lần hội họp như vậy. Lần đầu là vào tháng Tám năm 2005 do đề nghị của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, rồi mục tiêu mở rộng hơn và cấp đối thoại ngày càng cao hơn. Thoạt đầu, mục tiêu chỉ là kinh tế ở cấp tổng bộ trưởng, sau đó từ năm 2006 mục tiêu đối thoại là các vấn đề chiến lược về kinh tế giữa hai nước. Sau sáu kỳ họp như vậy, tháng Tư năm 2009, Tổng thống Barack Obama cùng Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đồng ý mở rộng phạm vi đối thoại từ việc kinh tế có tính chất chiến lược qua hai mục tiêu là chiến lược VÀ kinh tế, gọi là U.S.-China Strategic and Economic Dialogue.
Thế rồi, tháng Giêng vừa qua, khi bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates tới Bắc Kinh hoàn tất việc chuẩn bị cho chuyến thăm viếng Hoa Kỳ của ông Hồ Cẩm Đào thì cũng là lúc ông ta thấy Hồ Cẩm Đào có vẻ bị bất ngờ về việc quân đội Trung Quốc cho bay thử một chiến đấu cơ đời thứ năm là phi cơ tàng hình tiêm kích J-20. Khi ấy, chính bộ trưởng Quốc phòng Mỹ mới đề nghị là ngoài hai hồ sơ chiến lược và kinh tế, đôi bên cần có cơ hội đối thoại về cả an ninh và quân sự. Cuối cùng, Bắc Kinh đồng ý với đề nghị đó nên kỳ đối thoại lần này có cả viên chức ngoại giao lẫn quân sự để cùng nói chuyện về hồ sơ kinh tế, chiến lược và an ninh quân sự.
RFI: Như anh vừa trình bày thì mục tiêu thảo luận có mở rộng ra ba hướng, với sự tham dự của phó thủ tướng Vương Kỳ Sơn, ủy viên Quốc vụ viện Đới Bỉnh Quốc và một phái đoàn hùng hậu do Ngoại trưởng Hillary Clinton và bộ trưởng Ngân khố Timothy Geithner dẫn đầu. Liệu ta đã có thể biết kết quả của hai ngày hội họp đó hay chưa?
Nguyễn Xuân Nghĩa: Tôi nghĩ rằng khi có đối thoại thì đã có thông tin, nhất là về quân sự là lãnh vực mà Trung Quốc cứ muốn giấu kín. Khi phía Mỹ mời giới chức quân sự Bắc Kinh tham dự cuộc đối thoại về chiến lược và kinh tế thì cũng là dịp họ hiểu thêm và thậm chí khai thác dị biệt nếu có giữa giới lãnh đạo chính trị của đảng với các tướng lãnh trong quân đội. Đây là một kết quả ngầm và có thể có lợi cho phía Mỹ khi nói chuyện với một hệ thống chính trị rất ít công khai hóa mục đích và nội tình của họ.
Còn kết quả công khai thì có lẽ chưa có gì nhiều vì là lần đầu mà hai bên nói chuyện về quân sự sau hơn một năm bị Bắc Kinh gián đoạn. Phía Mỹ đề nghị trao đổi về các hồ sơ an ninh chiến lược, như nạn phổ biến võ khí hạch tâm, kế hoạch hoả tiễn chống đạn đạo, an ninh điện tử và nguy cơ quân sự hoá không gian. Chưa rõ phía Bắc Kinh trình bày ý kiến của họ như thế nào, nhưng đôi bên đồng ý là phải có hợp tác về quân sự trong mục tiêu cứu trợ nạn nhân thiên tai tại châu Á. Là đồng chủ tịch của cuộc đối thoại về an ninh chiến lược với ông Đới Bỉnh Quốc, Ngoại trưởng Clinton cho biết là hai bên có thể sẽ nghĩ đến việc cùng nhau thao diễn quân sự cho công tác cấp cứu, là điều dù sao cũng khá mới lạ nếu ta nhớ tới sóng thần tại Ấn độ dương năm 2005, động đất ở Tứ Xuyên năm 2008 và thiên tai tại Nhật rồi New Zealand vào đầu năm nay.
RFI: Thế còn về loại vấn đề thứ hai là các hồ sơ chiến lược? Hai bên đã nêu những ý kiến gì khác hẳn với những lần đối thoại trước?
Nguyễn Xuân Nghĩa: Về hồ sơ chiến lược thì hai nước đã có một quyết định đáng chú ý là sẽ mở ra những cuộc tham khảo ý kiến trong toàn khu vực Á châu Thái Bình Dương để đạt mục đích cam kết là bảo đảm hòa bình, ổn định và thịnh vượng cho cả khu vực. Thực tế thì vì gần 10 năm bận rộn với cuộc chiến chống khủng bố, Hoa Kỳ hầu như thả nổi khu vực Đông Á cho Trung Quốc bành trướng. Bây giờ, Mỹ muốn có thêm một cơ chế đa phương để các nước nói chuyện, như về cả hồ sơ Bắc Triều Tiên, Đài Loan lẫn những tranh chấp về chủ quyền ngoài Biển Đông.
Ngoài khu vực Á châu Thái Bình Dương, đôi bên cũng tuyên bố sẽ mở ra cuộc tham khảo cấp thấp với các khu vực còn lại như Nam Á, Trung Á và cả Nam Mỹ. Trung Quốc có thể coi đây là một thắng lợi về mặt thế giá hay thể diện. Vì từ nay là đại gia sẽ cùng Mỹ tham khảo ý kiến các nước về hòa bình và thịnh vượng của thế giới, đồng thời giữ vai trưởng tràng của các xứ Á châu vây quanh, trong khi vẫn có thể tranh thủ hậu thuẫn của từng nước mà khỏi phải tuân thủ những khuyến nghị của loại cơ chế quốc tế đó. Còn lại, các quốc gia khác nghĩ sao thì chúng ta chưa biết, nếu không khéo thì họ có cảm giác là hai nước dẫn đầu đang dàn xếp riêng với nhau về an ninh Á châu Thái Bình Dương và thế giới.
RFI: Sau cùng là hồ sơ kinh tế. Hai bên đã ký kết một số thỏa ước có tính chất kỹ thuật về kinh tế. Thưa anh, nội dung những thoả thuận đó là gì?
Nguyễn Xuân Nghĩa: Ta không quên bối cảnh chung là kinh tế Trung Quốc lẫn Hoa Kỳ đang có hướng tăng trưởng chậm hơn trong khi Mỹ bị bội chi và thất nghiệp cao và Trung Quốc sợ nạn lạm phát và bể bóng đầu tư. Năm tới lại có tranh cử tại Mỹ với nhu cầu nâng xuất cảng để tạo thêm việc làm giúp ông Obama tái đắc cử và năm tới Trung Quốc sẽ có đại hội Đảng với chiều hướng cải thiện phẩm chất của tăng trưởng kinh tế để tránh động loạn. Nhu cầu kinh tế rất cấp bách cho mục tiêu chính trị ở nhà khiến Chính quyền Obama càng triệt để gây sức ép với Bắc Kinh và thực tế đã có ban tham mưu mới về kinh tế có lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc.
Vì vậy, sau hai ngày hội họp, phía Trung Quốc đã có một số nhượng bộ như giải tỏa việc Mỹ sẽ đầu tư vào thị trường chứng phiếu, bảo hiểm xe hơi, sẽ không kỳ thị Mỹ trong thủ tục tiếp liệu - là cung cấp sản phẩm cho chính quyền Bắc Kinh. Ngoài ra, phía Trung Quốc cũng cam kết thi hành luật lệ cấm nạn ăn cắp quyền sở hữu trí tuệ, nhất là nhu liệu điện toán làm doanh nghiệp Mỹ có thể bị thiệt tới gần tám tỷ một năm. Phía Hoa Kỳ thì đồng ý sẽ giải toả dần những hạn chế của việc xuất khẩu qua Trung Quốc những mặt hàng công nghệ cao và sẽ cứu xét việc doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Mỹ.
Thực tế thì những thỏa ước kỹ thuật đó chỉ là mặt nổi, chìm sâu bên dưới thì Hoa Kỳ có hai nhu cầu ngắn hạn và dài hạn. Ngắn hạn là xuất cảng nhiều hơn, và dài hạn là tiếp tục gây áp lực để Trung Quốc phải cải tổ cơ chế cho tự do và thông thoáng như các quốc gia khác trên thế giới. Trong khi ấy, một số lãnh đạo Bắc Kinh cũng biết là họ phải chuyển hướng nếu không thì gặp loạn, nhưng một số khác lại cho rằng nếu cải tồ quá nhanh quá mạnh thì còn gặp loạn sớm hơn.
Phó thủ tướng Vương Kỳ Sơn có nói thẳng ra điều ấy khi tuyên bố rằng lãnh đạo của Trung Quốc cần thống nhất ý kiến về việc chuyển hướng này, với hàm ý biện bạch rằng Trung Quốc chưa thể cải cách nhanh chóng như phía Hoa Kỳ yêu cầu vì có những chia rẽ trong nội bộ. Nghĩa là dùng chuyện nội bộ đó làm lý cớ để trì hoãn những biện pháp giải tỏa mà Hoa Kỳ đòi hỏi. Chính là thái độ thoái thác ấy mới khiến người ta nghĩ rằng đôi bên vẫn còn khá nhiều mâu thuẫn và kỳ họp tới, vào cuối năm nay, sẽ là một cơ hội tranh luận khác.

Chuyên gia Nguyễn Xuân Nghĩa - California
15/05/2011
Quân đội Mỹ -Trung cố cải thiện quan hệ dù chưa hết nghi kỵ nhau
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ và Trung Quốc (Reuters)
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ và Trung Quốc (Reuters)
Trọng Nghĩa
 
Một phái đoàn quân sự cao cấp của Trung Quốc bắt đầu viếng thăm nước Mỹ trong một tuần kể từ hôm nay, 15/05/2011, và sẽ được trải thảm đỏ đón tiếp.
Lầu Năm Góc hy vọng là chuyến công du của tướng Trần Bỉnh Đức, tổng tham mưu trưởng quân đội Trung Quốc sẽ cho phép cải thiện thêm quan hệ giữa hai bên, đang được sưởi ấm lại, sau gần một năm xấu đi, kể từ tháng Giêng năm ngoái. Tuy nhiên, theo giới phân tích, việc này không dễ dàng do thái độ nghi kỵ lẫn nhau còn nặng nề.
Điểm qua thành phần phái đoàn quân đội Trung Quốc công du nước Mỹ, và chương trình tiếp đón do bộ Quốc phòng Hoa Kỳ dự trù, giới quan sát đã ghi nhận nỗ lực hòa dịu đến từ cả hai phía.
Phái đoàn quân đội Trung Quốc công du Hoa Kỳ lần này bao gồm 24 người. Tháp tùng tổng tham mưu trưởng quân đội Trung Quốc, còn có thêm 7 viên tướng cao cấp khác. Chuyến viếng thăm kéo dài cho đến ngày 22/05. Tại Mỹ, ông ông Trần Bỉnh Đức sẽ gặp hầu hết các quan chức cấp cao của Mỹ có liên quan đến vấn đề quốc phòng, từ dân sự đến quân sự.
Ngoài cuộc hội đàm với đô đốc Mike Mullen, tổng tham mưu trưởng Liên Quân Mỹ, phái đoàn Trung Quốc còn sẽ tiếp xúc với bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates, Ngoại trưởng Hillary Clinton và cố vấn An ninh quốc gia Tom Donilon. Đồng thời, tướng Trần Bỉnh Đức còn đi thăm 4 căn cứ quân sự Mỹ, từ căn cứ hải quân ở Norfolk, Virginia, cho đến căn cứ không quân Nellis tại Nevada…Ông cũng được mời phát biểu tại Học viện Quốc phòng Mỹ.
Theo các nhà quan sát, sở dĩ giới chức quốc phòng Mỹ có thái độ trân trọng kể trên, đó là vì họ mong muốn thuyết phục phía Trung Quốc đồng ý “thể chế hóa” quan hệ giữa hai quân đội, như thiết lập những cuộc tiếp xúc thường xuyên hơn, qua điện thoại chẳng hạn. Mục tiêu là tạo ra được một sự tin tưởng lẫn nhau và phát huy một sự minh bạch nhất định, nhằm tránh các sự cố đáng tiếc có thể xẩy ra giữa hai quân đội.
Vấn đề đặt ra là nếu phía Mỹ đã sẵn sàng tiến bước, thì phía Trung Quốc còn dè dặt. Trong việc “nâng cấp” quan hệ song phương, Bắc Kinh luôn luôn nhắc đến một trong những điều kiện tiên quyết là Washington phải chấm dứt việc bán vũ khí cho Đài Loan, một điều mà Hoa Kỳ khó chấp nhận.
Chính quyết định của Mỹ bán 6,3 tỷ đô la vũ khí cho Đài Loan vào đầu năm 2010 đã khiến Trung Quốc nổi giận, gây căng thẳng trong quan hệ Mỹ-Trung. Lần này, trước khi lên đường thăm Hoa Kỳ, tướng Trần Bỉnh Đức đã từng cảnh báo là quan hệ quốc phòng Washington - Đài Bắc vẫn là trở ngại lớn nhất trong quan hệ giữa hai quân đội Trung Quốc và Hoa Kỳ.
Một số nhà phân tích cho rằng so với Lầu Năm Góc, quân đội Trung Quốc ít quan tâm hơn đến việc đẩy mạnh quan hệ song phương. Theo ông Patrick Cronin, Giám đốc tại Chương trình An ninh châu Á - Thái Bình Dương thuộc trung tâm nghiên cứu an ninh Center for a New American Security, trong lúc Washington giả định rằng Bắc Kinh cũng rất muốn tránh cho hiểu lầm bùng lên thành khủng hoảng toàn diện, quân đội Trung Quốc có vẻ như muốn duy trì thái độ mập mờ, buộc Mỹ phải suy đi nghĩ lại trước khi quyết định hành động tại châu Á.
Chính thái độ mơ hồ của Bắc Kinh đã làm tăng thêm mối nghi kỵ của dư luận Mỹ đối với thực tâm hợp tác của Trung Quốc. Hôm 14/05 vừa qua, nhân cuộc điều trần trước Ủy ban duyệt xét vấn đề An ninh và Kinh tế Hoa Kỳ - Trung Quốc, ông Frank Wolf, chủ tịch tiểu ban chuẩn chi Hạ viện Mỹ chuyên giám sát ngân sách của cơ quan không gian NASA, Quỹ Khoa học Quốc gia, và Văn phòng của Nhà Trắng đặc trách Chính sách Khoa học và Công nghệ, đã khuyến cáo người Mỹ là không nên cả tin vào Trung Quốc.
Nhận định về khả năng Mỹ có thể hợp tác với Trung Quốc trong lãnh vực không gian, ông Wolf tuyên bố : “Công việc của Hoa Kỳ không phải là giúp Trung Quốc phát triển chương trình không gian của họ”. Lý do là vì chính quân đội Trung Quốc là bộ phận điều hành chương trình đó, và “không có lý do gì để tin rằng chương trình không gian của quân đội Trung Quốc lại hiền hòa hơn các động thái quân sự gần đây của họ”. Ông Wolf viện dẫn một loạt những hành động quyết đoán của Trung Quốc trong thời gian qua, từ vùng Biển Đông qua đến Trung Cận Đông.
Tóm lại, thái độ nghi ngờ lẫn nhau giữa hai bên không thể được hóa giải trong một sớm một chiều, và đó là khó khăn chính trong việc cải thiện quan hệ giữa hai quân đội.

tags: Châu Á - Hoa Kỳ (Mỹ) - Phỏng vấn - Quốc tế - Trung Quốc

Không có nhận xét nào: