Cập nhật
15/02/2012 06:00:00 AM
(GMT+7)
"Trước
khi các lãnh đạo Trung Quốc tin quân đội của họ đủ mạnh để chiến thắng
hoặc các đối thủ của họ quá yếu để kháng cự, họ sẽ tiếp tục kiềm chế đưa
quân của mình vào một cuộc tấn công chính thức (ở Biển Đông)". 30 Ngày
nay, điều đó vẫn đúng. Những gì thay đổi trong thời gian chuyển tiếp đó
là các lực lượng Trung Quốc lớn mạnh hơn còn các lực lượng ở Đông Nam Á
lại yếu đi tương đối.
Việt Nam
Bắt tay vào chương trình hiện đại hóa nhanh chóng năm 2009, Việt Nam
rõ ràng đã tập trung vào công nghệ với một sự việc bất ngờ ở Biển Đông
trong tâm trí. Không lực Việt Nam không chỉ mua các chiến đấu cơ
Su-30MKV mới mà còn đặt chúng ở Biên Hòa, gần với Quần đảo Trường Sa,
thay vì gần Hà Nội. Trong khi đó, hiểu rõ vị trí đứng đầu của Trung Quốc
về năng lực chiến đấu trên biển, hải quân Việt Nam chọn cách không mua
thêm các tàu mặt nước mà đầu tư vào các tàu ngầm lớp Kilo và các cơ sở
cảng để hỗ trợ cho chúng. Và hợp đồng mua 6 tàu ngầm đảm bảo rằng ít
nhất 2 tàu ngầm có thể cùng tuần tra một lúc. Một sự tính toán hoạt động
tương tự có thể đã dẫn tới các cuộc đàm phán giữa Việt Nam với Nga hồi
tháng 8/2011 để mua thêm các khẩu đội tên lửa bờ biển K-300P được trang
bị các tên lửa hành trình P-800 Yakhont có tầm bắn 300km. Những khẩu đội
tên lửa di động này hoạt động từ bờ biển Việt Nam sẽ giúp giữ cho các
tàu chiến đối phương ở xa bờ, mặc dù tầm bắn của chúng không đủ bao trùm
quần đảo Trường Sa.
Việt Nam đã có nhiều bước đi hợp lý để xây dưng lại năng lực ngăn
chặn quân sự thông thường ở Biển Đông. Còn nhiều việc nữa cần được thực
hiện. Việt Nam sẽ làm tốt để mua thêm các khẩu đội tên lửa đất đối không
S-300PMU nhằm bảo vệ cơ sở hạ tầng quốc phòng của nước này ở căn cứ
không quân Biên Hòa và căn cứ hải quân Vịnh Cam Ranh. Ở một mức độ cơ
bản hơn, nước này có thể cải thiện sự ẩn giấu và sự tồn tại của các cơ
sở này. Điều đó có thể bao gồm các nhà chứa máy bay được gia cố chắc
chắn và kho nhiên liệu, các thiết bị sửa chữa đường băng, và chuẩn bị
cho các cơ sở hỗ trợ luân phiên, trong đó có các tàu tiếp liệu cho các
tàu ngầm.
Tuy nhiên, nhiệm vụ hàng đầu của quân đội Việt Nam sẽ là cải thiện
tính sẵn sàng về hoạt động và cấu trúc của các lực lượng. Đối với phần
đa số, điều đó đồng nghĩa với các mức độ bảo trì và huấn luyện cao hơn,
nhằm đảm bảo rằng thêm nhiều nền tảng chiến đấu nữa luôn sẵn sàng hoạt
động và có năng lực triển khai nhanh.
Tuy nhiên, do kinh nghiệm duy nhất có được từ trước về tàu ngầm là
các tàu ngầm nhỏ lớp Yugo mà Việt Nam mua từ Triều Tiên năm 1997, hải
quân Việt Nam sẽ có một đường cong học tập gấp khi có trong tay các tàu
ngầm lớp Kilo.
Trung Quốc đã mua loạt tàu ngầm lớp Kilo đầu tiên của mình hồi những
năm 1990, và nước này phải khắc phục một loạt các bài thực hành bảo
dưỡng yếu kém dẫn tới hỏng hóc thiết bị. Bên cạnh đó, các thủy thủ tàu
ngầm Việt Nam sẽ phải dốc sức huấn luyện về chiến tranh tàu ngầm nhiều
như huấn luyện về chiến tranh trên biển để khai thác các điểm yếu của
Trung Quốc. Để làm như vậy, họ có thể hợp tác với hải quân nước ngoài,
chẳng hạn như Nhật Bản, nước đặc biệt thành thạo về chiến tranh chống
tàu ngầm.
Đối với không quân Việt Nam, họ sẽ cần tăng cường số giờ bay cho các
phi công Su-27SK và Su-30MKV cũng như phối hợp các bài huấn luyện chiến
đấu thực tế hơn nữa. Họ cũng cần bổ sung các năng lực radar vượt quá
đường chân trời và HF-DF trên đất liền, hoặc cân nhắc mua thêm các tài
sản giám sát, chẳng hạn như máy bay tuần tra biển có hệ thống chỉ huy và
cảnh báo sớm trên không, để đảm bảo rằng các chỉ huy hải quân và không
quân của nước này có thể cực đại hóa việc sử dụng các lực lượng nhỏ hơn
của họ.
Tuy nhiên, có thể thách thức lớn nhất của Hà Nội là thanh toán chi
phí hoàn tất và duy trì các hợp đồng mua vũ khí hạng nặng mới.
Chi phí hoạt động hàng năm của một tàu ngầm điện-diesel có thể ngốn
trung bình hàng chục triệu đôla. Các khoản này cộng với phí tổn hàng năm
chắc chắn sẽ kéo căng ngân sách quốc phòng của Việt Nam.
Philippines
Với phần lớn Quần đảo Trường Sa nằm cách bờ biển Philippines chỉ vài
trăm kilomet, nước này có vị thế tốt để bảo vệ các tuyên bố chủ quyền
của mình ở Biển Đông. Tuy nhiên, Philippines gần như không có khả năng
làm điều đó. Sau nhiều thập niên chiến đấu chống quân phiến loạn trên
toàn quốc đảo, quân đội nước này đã hoàn toàn hướng vào an ninh nội địa.
Phụ thuộc nặng nề vào hiệp ước quốc phòng chung với Mỹ để bảo vệ bên
ngoài, Philippines đã để cho không quân và hải quân nước này sa sút.
Cũng giống như Hà Nội, Manila đã thừa nhận cần phải hiện đại hóa các lực
lượng thường của mình, nhưng cho đến gần đây vẫn chưa dành hết các
nguồn lực để thực hiện cải tổ.
|
|
| Ảnh minh họa: diplomat |
Vào cuối năm 2005, Philippines đã ngừng hoạt động các chiến đấu cơ F-5A
cuối cùng của nước này, khiến cho đất nước không còn chiến đấu cơ phản
lực nào nữa. 10 năm trước đó, các máy bay này đóng một vai trò trong
việc khẳng định chủ quyền của Philippines ở Quần đảo Trường Sa khi Trung
Quốc bất ngờ chiếm bãi đá ngầm Mischief. Lúc đó, không quân Philippines
triển khai các chiến đấu cơ tới Puerto Princesa trên Đảo Palawan, nơi
họ có thể yểm hộ hải quân Philippines khi họ dỡ các cột mốc Trung Quốc
khỏi 4 mỏm đá và bãi cát ngầm khác.
Hải quân Philippines cũng trong tình cảnh tương tự. Khi họ vận hành
hàng chục tàu tuần tra ven biển hỗ trợ các lực lượng chống phiến quân
của quân đội, nòng cốt của hạm đội ngoài khơi của nước này là 3 tàu hộ
tống lớp Jacinto mua của Anh sau khi Anh giải tán đội tàu chiến
Hongkong.
Mãi cho tới gần đây, chiến hạm quan trọng khác duy nhất của Hải quân
là Rajah Humabon, một tàu khu trục hộ tống có từ thời Thế chiến II. Được
trang bị các súng 76mm và không hề có tên lửa hành trình chống hạm hoặc
hệ thống phòng thủ chống tên lửa, các tàu này hạn chế về giá trị trong
chiến đấu hải quân hiện đại.
Mặc dù vậy, vào cuối năm 2010, rất ít người tin quân đội Philippines
có thể đạt được thành tích đáng kể trước khi bắt đầu Chương trình Nâng
cấp Năng lực 2012-2018. Nhưng sự quyết đoán mới của Trung Quốc ở Biển
Đông đã làm thay đổi điều đó. Năm 2011, Manila đã mua 2 tàu hạng
Hamilton của Mỹ đã nghỉ phục vụ. Mặc dù các tàu này có chi phí bảo trì
cao và được trang bị vũ khí không hơn các tàu hộ tống lớp Jacinto, chúng
từng được trang bị các tên lửa hành trình chống hạm Harpoon RGM-84 và
thiết bị phát hiện tàu ngầm, và hải quân Philippines sau này có thể
trang bị thêm khi có tiền.
Hơn nữa, các tàu này có thể cung cấp cho Hải quân Philippines các hệ
thống radar tìm kiếm trên không chuyên dụng đầu tiên của họ cùng các nền
tảng trực thăng trên tàu đầu tiên, vốn sẽ cung cấp 2 trực thăng hạng
nhẹ giúp mở rộng các năng lực giám sát của các tàu. Tuy vậy, các tàu này
không có hệ thống phòng không cơ bản và do đó sẽ đòi hỏi lực lượng yểm
hộ phải hoạt động hiệu quả trong chiến tranh hiện đại.
Bất chấp các hợp đồng gần đây, chương trình hiện đại hóa quân sự của
Manila vẫn ở giai đoạn sơ khởi. Vào đầu năm 2011, hải quân Philippines
mua các thiết kế cho một lớp các tàu tuần tra xa bờ biển từ Bộ tư lệnh
đặc trách Hệ thống Hải lực Hải quân Mỹ, loại cung cấp sự hỗ trợ về bảo
trì và máy móc cho Hải quân Mỹ. Trong khi đó, không quân Philippines vừa
mới bắt đầu phác ra các kế hoạch mua một phi đội máy bay đa năng mới
chế tạo. Đến nay, các chiến đấu cơ F/A-18 và MiG-29 đã được đề cử là các
ứng viên thích hợp, nhưng một lựa chọn nhiều khả năng hơn sẽ là F-16C/D
rẻ hơn nếu như ngân sách lại bị thu hẹp.
Quan trọng không kém, không quân Philippines không nên bỏ qua việc
mua các máy bay tuần tra biển có sức chịu đựng lâu để có thể giám sát
liên tục gần Quần đảo Trường Sa, do thời gian bay từ các căn cứ không
quân chính ở Luzon rất dài.
Chắc chắn nếu Manila theo đuổi đến cùng cam kết mới của nước này nhằm
thu về các mặt hàng quân sự trong 5 năm tới, không quân và hải quân
Philippines có thể phục hồi sức mạnh. Nhưng những đơn hàng như vậy cần
được xem xét thận trọng, không chỉ qua lăng kính của các hoạt động không
quân và hải quân, mà còn với sự am tường về mức phí tổn để duy trì các
lực lượng thông thường trong thời gian dài. Một lựa chọn mà Manila có
thể theo đuổi sẽ là tối đa hóa lợi thế về vị thế địa lý của mình đối với
Quân đảo Trường Sa, và đương đầu với thách thức kiểm soát biển ở Biển
Đông bằng một lối tiếp cận bất đối xứng. Thay vì đối đầu với các lực
lượng Trung Quốc với các lực lượng tương đương, họ có thể làm điều đó
bằng một chiến lược được xây dựng xung quanh các hàng rào phòng thủ ven
biển vốn có chi phí mua và bảo trì ít tốn kém hơn.
Đảo Palawan chỉ cách 450km từ các phần xa nhất của quần đảo Trường Sa
mà Philippines nhận chủ quyền. Các tên lửa di động từ mặt đất, chẳng
hạn như RGM-84L Harpoon của Mỹ, BrahMos PJ-10 của Ấn Độ, hoặc các tên
lửa hành trình chống hạm P-800 Yakhont của Nga có tầm bắn khoảng 300km,
có thể khống chế hầu hết các vùng biển tranh chấp. Hai hoặc ba khẩu đội
tên lửa như vậy được đặt trên các xe bánh xích và nằm rải rác dọc hệ
thống đường bộ dài có thể phóng ra hỏa lực tập trung mà Philippines
thiếu hụt, trong khi làm giảm khả năng Trung Quốc có thể đánh chặn họ
bằng một cuộc không kích hoặc một cuộc tấn công tên lửa đạn đạo. Các lực
lượng này sẽ không phải đối mặt với các lợi thế của Trung Quốc về công
nghệ vũ khí phòng không hoặc chống hạm. Tất nhiên, những hàng rào phòng
thủ ven biển như vậy đòi hỏi các máy bay tuần tra biển phải cung cấp
những phát hiện vượt quá đường chân trời cùng các dữ liệu theo dõi mục
tiêu và sự phối hợp cần thiết để phóng một loạt tên lửa đồng thời. Nhưng
do tầm phát hiện hơn 600km của hệ thống chỉ huy và cảnh báo sớm trên
không AN/APS-145, một chiếc E-2C vận hành nó có thể tuần tra tốt trong
không phận Philippines và có các hệ thống tên lửa đất đối không bảo vệ
nó từ mặt đất.
Philippines sau đó có thể gia cố cấu trúc phòng thủ ven biển nòng cốt
đó bằng một số lượng nhỏ các chiến đấu cơ giành ưu thế trên không và
các tàu có sức chịu đựng cao. Một khái niệm chiến lược như vậy sẽ làm
giảm bớt sự cần thiết phải đặt mua, bảo dưỡng và đào tạo một lực lượng
không quân và hải quân có chi phí cao hơn và lớn hơn mà sẽ được cần đến
để phóng ra một lượng hỏa lực tương đương để chọc thủng các hàng rào
phòng thủ của hải quân Trung Quốc ở Biển Đông.
Các bên tuyên bố chủ quyền khác ở Đông Nam Á
Brunei và Malaysia cũng có những tuyên bố chủ quyền ở Quần đảo Trường
Sa, trong khi Indonesia có một tuyên bố chủ quyền chồng lấn với Trung
Quốc xa hơn về phía nam. Nhưng rơi vào bất ổn nội địa trong hơn một thập
niên, Indonesia không hiện đại hóa quân đội một cách thích hợp kể từ
những năm 1990. Tuy danh sách vũ khí của không quân nước này bao gồm 10
chiến đấu cơ F-16A/B, 5 chiếc Su-27SK, và 5 chiếc Su-30MK fighters, hầu
hết đều đáng ngờ về khả năng phục vụ. Trong khi đó, hải quân Indonesia
chủ yếu được trang bị các tàu khu trục và máy bay tuần tra đã lỗi thời
với các radar tìm kiếm có tầm phát hiện hạn chế đến mức chúng chỉ vượt
quá tầm bắn của các tên lửa hành trình chống hạm. Chỉ sau khi hải quân
Indonesia tiếp nhận chiếc cuối cùng trong 4 tàu khu trục lớp Sigma mới
năm 2009 thì họ mới cải thiện một cách khiêm tốn năng lực chiến đấu hải
quân. Trong khi đó, khả năng phóng sức mạnh ra Biển Đông của Brunei là
rất nhỏ.
Trong số các bên khác tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, Malaysia có lực
lượng hải quân và không quân hiện đại nhất. Tuy nhiên, thách thức hoạt
động lớn nhất của nước này nằm ở số lượng hạn chế các nền tảng chiến
đấu. Do đó, nước này cần cực đại hóa tất cả các nền tảng, có nghĩa là
phải trang bị thêm cho các tàu ngầm lớp Scorpene bằng động cơ đẩy độc
lập khí để mở rộng khả năng tuần tra dưới nước của chúng. Và cũng giống
Việt Nam, nước này cần tập trung vào cải thiện tính sẵn sàng về hoạt
động và cấu trúc của hải quân và không quân.
May cho Malaysia, nước này có các căn cứ hải quân và không quân gần
Kota Kinabalu và Labuan mà có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển
khai nhanh chóng các lực lượng vào Biển Đông. Thêm vào đó, các tàu hậu
cần lớp Sri Indera Sakti được thiết kế để hỗ trợ các tàu chiến hải quân
triển khai trước tới các cảng dân sự dọc bờ biển Borneo. Nhưng việc hoàn
thành căn cứ hải quân mới ở Vịnh Sepanggar, cách Kota Kinabalu 12km về
phía bắc, liên tục bị trì hoãn sau 12 năm xây dựng. Tuy vậy, hải quân và
không quân Malaysia đã tăng cường các cuộc tập trận trong khu vực, và
sẽ tổ chức một cuộc tập trận chung lớn dựa trên một sự kiện bất ngờ ở
Biển Đông năm 2012. Những nỗ lực như vậy nhằm nâng cao tính sẵn sàng
phải tiếp tục với cường độ ngày càng lớn nếu các lợi thế của Trung Quốc
được bồi đắp.
Kết luận
Với cách hành xử quyết đoán hơn của Trung Quốc ở Biển Đông trong
những năm gần đây, các bên tuyên bố chủ quyền ở Đông Nam Á phải nhận ra
họ đang đối mặt với một thách thức lớn. Các năng lực quân sự của họ
không thể được tái thiết ngày một ngày hai và các tình trạng khẩn cấp về
kinh tế hoặc chính trị có thể làm trật bánh các kế hoạch hiện đại hóa
đã được sắp đặt rất tốt của họ. Do các nỗ lực hiện đại hóa của Trung
Quốc đã gặt hái được lợi ích của 15 năm đầu tư thích hợp, hải quân và
không quân nước này sẽ có một lợi thế quyết định đối với các nước khác ở
Đông Nam Á, cho đến khi các chương trình hiện đại hóa của họ có thể đạt
được tiến bộ xa hơn.
Một khi tàu sân bay mới của Trung Quốc và dàn chiến đấu cơ của nó đi
vào hoạt động đầy đủ, hải quân Trung Quốc sẽ vượt qua được những bất lợi
về công nghệ và địa lý trước đó của họ ở Biển Đông. Để đối phó, các
nước Đông Nam Á sẽ phải tìm cách khắc phục khó khăn tài chính của việc
hiện đại hóa quân đội, tận dụng lợi thế về vị thế nằm gần khu vực tranh
chấp, và cực đại hóa tính sẵn sàng về hoạt động và cấu trúc của các hàng
rào phòng thủ.
Tuy nhiên, cho đến khi các quốc gia Đông Nam Á có thể cải thiện được
sức mạnh quân sự của mình thì chỉ ảnh hưởng từ một cường quốc bên ngoài
mới có thể khôi phục sự cân bằng. Vì thế, một khi các thành viên chủ
chốt của ASEAN thay đổi đánh giá của họ về các ý định của Trung Quốc,
thì không ngạc nhiên mấy khi họ chấp nhận sự dính dáng nhiều hơn của Mỹ
vào tranh chấp khu vực. Đối với Mỹ, nước này phải thận trọng khi mang
mãi phần lớn gánh nặng cân bằng. Nước này cũng phải tránh bị kéo vào một
cuộc tranh đua với Trung Quốc để giành các đồng minh ở Đông Nam Á thông
qua viện trợ kinh tế và quân sự - một chính sách phát sinh ra tham
nhũng và nhờ vả trong thời Chiến tranh Lạnh. Tuy hoàn cảnh này mang lại
cho Mỹ một cơ hội để củng cố các mối quan hệ trong khu vực, nước này sẽ
phải thận trọng để không sa vào những sắp xếp kém linh hoạt mà vô tình
kéo căng quá mức các lực lượng của nước này, đặc biệt là vào lúc bắt đầu
của một thời kỳ mà chi tiêu quốc phòng của Mỹ có thể sụt giảm. Điều
quan trọng nhất mà Mỹ có thể làm cho các nước Đông Nam Á là giúp họ tự
bảo vệ mình thông qua các hợp đồng vũ khí tăng dần và tư vấn quân sự.
Cách đây 15 năm, tôi dám chắc trong tạp chí Orbis rằng: "Trước khi
các lãnh đạo Trung Quốc tin quân đội của họ đủ mạnh để chiến thắng hoặc
các đối thủ của họ quá yếu để kháng cự, họ sẽ tiếp tục kiềm chế đưa quân
của mình vào một cuộc tấn công chính thức (ở Biển Đông)". Ngày nay,
điều đó vẫn đúng. Những gì thay đổi trong thời gian chuyển tiếp đó là
các lực lượng Trung Quốc lớn mạnh hơn còn các lực lượng ở Đông Nam Á lại
yếu đi tương đối. Nhiều yếu tố góp phần tạo nên thực trạng này, trong
đó có các thời kỳ khó khăn kinh tế, bất ổn chính trị, và sự lạc quan
rằng các ý định về lãnh thổ của Trung Quốc có thể được kiềm chế bằng
cách xã hội hóa các quy chuẩn đa phương của ASEAN. Mãi gần đây các nước
ASEAN mới hoàn toàn thức tỉnh trước sự thay đổi cán cân quân sự và trước
sự thâm sâu trong quyết tâm của Bắc Kinh ở Biển Đông. Việc họ kiểm soát
phản ứng đối với những thách thức này giờ đây sẽ tác động một cách
nghiêm trọng đến khả năng bảo vệ các lợi ích lãnh thổ của họ trong những
năm sắp tới.
Thanh Hảo dịch theo viet-studies
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét