Thứ sáu 28 Tháng Hai 2014
Món ốc nhồi bơ tỏi, món ăn đặc thù vùng Bourgogne (DR)
Người Việt thích ăn ớt. Người Pháp thích dùng mù tạt. Và khi
nhắc đến mù tạt người ta nghĩ đến ngay thành phố Dijon, thủ phủ vùng
Bourgogne. Nhưng liệu nguồn gốc của loại gia vị có thật sự xuất xứ từ
Dijon ? Đây là dịp để cho chúng ta tìm hiểu đôi nét về ẩm thực của vùng
Bourgogne (trong tiếng Anh gọi là Burgundy).
Nhắc đến vùng Bourgogne, trước hết người Pháp nghĩ tới các loại
rượu vang trứ danh của vùng này như Gevrey-Chambertin,
Chassagne-Montrachet, Mercurey, Pouilly-fuissé, Pommard, Meursault,
Vosne Romanée, Hospices de Beaune … Có thể nói là trong số các loại rượu
hảo hạng, vùng Bourgogne nổi tiếng không kém gì hai vùng Bordeaux và
Champagne. Bên cạnh đó, vùng Bourgogne còn nổi tiếng nhờ các món ăn chế
biến với các đặc sản địa phương mà ít nơi nào có.
Trong số các món ăn đặc thù của vùng Bourgogne, dĩ nhiên là có món
bœuf bourguignon nấu với thịt bò, món coq au vin là gà hầm rượu vang,
fricassée de grenouille aux échalottes là món đùi ếch xào hành hương,
nhưng đặc biệt hơn nữa là món escargots de Bourgogne (escargots à la
bourguignonne) tức là món ốc nhồi. Để nấu món này, người dân vùng
Bourgogne thường dùng một loại ốc tròn, có vỏ màu trắng xà cừ, pha sắc
nâu (Helix Pomatia).
Con
ốc được nhồi với một chút bơ trộn tỏi bằm và ngò tây. Một khi nhồi
xong, ốc được đút vào lò nướng trong khoảng 8 phút (ở nhiệt độ 270°C) là
vừa đủ chín. Khi ăn món óc nhồi, người dân vùng Bourgogne thường uống
loại rượu vang trắng Morey Saint-Denis, do có mùi hương đậm đà nên không
kỵ với rau thơm và tỏi tươi.
Sách sử ghi chép rằng món ốc nhồi theo kiểu Bourgogne trở nên nổi
tiếng khắp châu Âu vào năm 1814, tức cách đây vừa đúng hai thế kỷ. Vào
thời đó, Nga hoàng Alexandre Đệ Nhất viếng thăm Paris theo lời mời của
chính quyền Pháp. Nhân một buổi tiệc do quan chức nhà ngoại giao
Charles-Maurice de Talleyrand thết đãi, đầu bếp Antonin Carême mới trổ
tài nấu món ốc nhồi theo kiểu Bourgogne. Nhưng cách nấu của ông Antonin
Carême cầu kỳ hơn công thức bình thường. Bơ tỏi mà ông dùng để nhồi ốc
có thêm nấm trắng và hành hương, đến khi đút lò nướng, ốc nhồi lại càng
có thêm mùi vị khác lạ.
Trước khi trộn với bơ, tỏi tươi và ngò tây, đầu bếp Antonin Carême
xào trước nấm trắng và hành hương, làm như vậy để cho nấm và hành không
nhả quá nhiều nước khi đút lò. Xào xong, thì nấm trắng và hành hương mới
được bằm nhuyễn. Nga hoàng Alexandre Đệ Nhất không thiếu gì tiền để mua
các món sơn hào hải vị, nhưng lần đầu tiên ông được ăn một món lạ, nên
rất khoái khẩu.
Người
Nga không có truyền thống ăn ốc, cho nên Nga hoàng khi trở về nước mới
bảo đầu bếp đi tìm mua ở các nước láng giềng. Truyền thống nuôi ốc ở Ba
Lan, Tiệp Khắc và Hungary cũng bắt nguồn từ đó. Thổ Nhĩ Kỳ cũng có nuôi
ốc để nấu món này, nhưng loài ốc của Thổ Nhĩ Kỳ là Helix Lucorum, không
ngon bằng Helix Pomatia của Pháp.
Nga hoàng Alexandre Đệ Nhất từng gửi đầu bếp của mình sang Paris để
học các bí quyết nấu ăn với Antoin Carême. Các triều đại vua chúa của
nước Nga, trong đó có Alexandre Đệ Tam (gọi Alexandre Đệ Nhất là ông cố)
cũng làm tương tự. Mến chuộng văn hóa Pháp, Nga hoàng Alexandre Đệ Tam
là người sau đó đã tặng cho Paris chiếc cầu cùng tên, và cũng là một
trong những cây cầu đẹp nhất thủ đô Pháp.
Một món ăn rất nổi tiếng khác của vùng Bourgogne là món bœuf
bourguignon. Có ý kiến cho là món thịt bò bourguignon dễ ăn vì gần giống
với món bò kho của Việt Nam. Nhưng khi nhìn kỹ, thì món bò kho của
người Việt lại giống với món boeuf carottes nhiều hơn, vì món này dùng
đến hai kí lô cà rốt cho khoảng 700 gram thịt bò có gân. Khi hầm thịt bò
với cà rốt thì dùng thêm cốt cà chua để làm đặc nước xốt. Màu sắc chủ
đạo của món boeuf carottes là màu đỏ cam. Ngược lại, món bœuf
bourguignon không bao giờ dùng cà chua, còn cà rốt thì chỉ dùng có vài
củ mà thôi : một là để cho ngọt nước, hai là để tạo thêm một chút màu
sắc để tô điểm món ăn.
Người dân vùng Bourgogne khi nấu món này, chủ yếu dùng thịt nạc của
giống bò charolais, một đặc sản địa phương. Thịt bò được ngâm với rượu
vang đỏ, loại Côte de Nuits hay là Côte de Beaune, ít nhất là 6 tiếng
đồng hồ trước khi nấu. Thịt bò ướp rượu chuyển sang màu tím đến khi nấu
chín chuyển sang màu nâu đen. Món bœuf bourguignon cũng như coq au vin
thật ra là thịt bò hay thịt gà trống hầm rượu.
Do thịt được ngâm trước và sau đó hầm lửa nhỏ trong vòng nhiều giờ,
nên miếng thịt rất thơm và rất mềm. Món bœuf bourguignon không có vị
chua ngọt, khi ăn không ngửi thấy nhiều mùi cà rốt hay cà chua. Món này
ăn kèm với khoai tây luộc hay mì sợi của Ý : màu vàng lợt của khoai tây
hay mì sợi cộng thêm với sắc cam của vài củ cà rốt giúp cho món bœuf
bourguignon không đơn điệu tẻ nhạt.
Ăn
thịt bò hầm rượu vang đỏ thì phải có mù tạt. Loại nổi tiếng nhất là mù
tạt của Dijon, thủ phủ vùng Bourgogne. Chữ moutarde xuất phát từ tiếng
La Tinh mustum ardens, dịch sát có nghĩa cặn tương cay. Thời xưa, người
La Mã dầm hạt cải cay với trái nho xanh để nguyên vỏ, rồi sau đó trộn
thêm với một chút giấm. Tương cay dùng như gia vị để ướp thịt rừng, pha
loãng để làm nước chấm, trộn rau xà lách. Nghề trồng hạt cải cay để làm
tương, phát triển ban đầu ở vùng ngoại thành Paris, đặt biệt là tại thị
trấn Meaux, theo chỉ dụ do vua Charlemagne ban hành vào cuối thế kỷ
VIII.
Mãi đến thế kỷ XIV, nghề trồng hạt cải cay mới phát triển mạnh tại
thành phố Dijon, dưới thời của công tước Philippe de Bourgogne. Công
thức chế biến trở nên cầu kỳ đa dạng hơn, khi hạt cải cay được trộn thêm
với rau thơm như húng tây hay là estragon hợp với các món thịt heo, hay
là mù tạt cassis, tức là mù tạt làm với quả lý chua, rất hợp với các
món thịt rừng, dù là nướng củi hay đút lò.
Đến thế kỷ XVIII, Dijon trở thành ‘‘thủ đô’’ của ngành chế biến mù
tạt. Nhưng vào năm 1937, hai nhà chế biến tương cải cay ở Paris đâm đơn
kiện Dijon, và họ đã thắng kíện vì toà phân xử tranh chấp đã ra phán
quyết cuối cùng, theo đó loại mù tạt Dijon được sản xuất theo công thức
của vùng Bourgogne, cho nên không thể nào giành lấy độc quyền khai thác
thương hiệu, kiểm định và cầu chứng. Điều đó có nghĩa là một người làm
mù tạt với cùng một công thức, dù họ có ở Marseille hay là ở Bordeaux,
thì họ vẫn có quyền gọi đó là mù tạt theo kiểu Dijon.
Trong
văn học, có ít nhất là hai nhà văn đã mô tả khá chi tiết các món ăn của
vùng Bourgogne. Đầu tiên hết là nhà văn François Rabelais (1483-1553).
Tuy ông sinh trưởng ở vùng Touraine, nhưng ông rất mê các món ăn vùng
Provence và rượu Bourgogne. Chuyện ẩm thực thường thấp thoáng đằng sau
hai nhân vật Pantagruel và Gargantua mà ông đã viết trong hai quyển tiểu
thuyết cùng tên.
Cả hai tên riêng này sau đó đi vào ngữ vựng thông dụng của Pháp để
nhắc đến các bữa tiệc thịnh soạn khổng lồ. Nhân vật thứ nhì là nhà văn
Alexandre Dumas. Trong quyển từ điển ẩm thực của ông, Alexandre Dumas đã
nghiên cứu các món ăn vùng Bourgogne, và có viết một bài dài đến 15
trang để so sánh mù tạt của Dijon và mù tạt màu tím của Brive, thuộc
vùng Corrèze.
Theo Alexandre Dumas, Đức giáo hoàng Clement VI rất thích tương cải
cay nên đã triệu mời một nhà chế biến mù tạt từ vùng Corrèze đến thành
phố Avignon. Nhân vật này đã soạn ra một công thức khác hẳn với Dijon và
chế biến loại mù tạt màu tím, bằng cách ngâm hạt cải trong một chút
rượu đỏ thay vì ngâm giấm, rồi sau đó dầm với vỏ nho đen.
Các hậu duệ của ông sau này sáng lập ra thương hiệu Denoix và kinh
doanh loại mù tạt màu tím kể từ năm 1838. Alexandre Dumas cho rằng loại
mù tạt của Brive ít nồng cay hơn mù tạt Dijon. Mùi hương tinh tế và
thanh tao của mù tạt màu tím có thể ăm kèm với mọi thứ kể cả các món cá
và phô mai. Chính cũng để cạnh tranh với loại mù tạt của Brive mà Dijon
sáng chế ra loại mù tạt cassis (quả lý chua), khi màu vàng của hạt cải
cay tương phản với sắc nâu ánh tím của trái cassis.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét