“Đả đảo!”
Không gian Việt Nam đã không còn quá hiếm tiếng hô “Đả đảo!”. Nửa
cuối năm 2013 và những tháng đầu năm 2014 thậm chí còn vang dội tiếng
thét “Đả đảo quân giết người!” và “Đả đảo chính quyền!”.
Kết quả tệ hại mà một chính quyền tạo dựng được là khiến cho tiếng
thét phản kháng biến vọt từ cá nhân đến nỗ lực đồng thanh tập thể.
Nhưng khác với những cuộc biểu tình tại hai phiên tòa sơ thẩm và phúc
thẩm xử luật sư bất đồng chính kiến Lê Quốc Quân vào cuối năm ngoái,
giờ đây làn sóng “đả đảo” đang lan rộng ra các thành phần khác – những
nạn nhân của chính quyền nhưng không hề mang tố chất chính trị.
Người dân Văn Giang cất tiếng "đả đảo"…
Cuộc biểu tình tháng Ba năm nay của người dân ở Ninh Thuận chống việc
khai thác titan gây ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt là một bằng chứng gần
nhất, hiện thực nhất và sống động nhất. Chỉ là những người chân quê lam
lũ với nắng gió rát mặt quanh năm, song có lẽ cảm xúc đột biến khó ngờ
với dân chúng nơi đây đã bục nổ vào một ngày nắng nóng bức bối. Những
người chứng kiến cuộc biểu tình và đối đầu của đám đông phẫn nộ với khối
cảnh sát cơ động đã mô tả rằng không khí kích nổ rất cận kề. Khoảng
cách giữa đám đông ấy và rừng khiên chắn công an có lúc đã gần chạm vào
nhau, đến mức tưởng chừng chỉ nhích thêm vài bước nữa là lập tức xảy ra
xung đột và sau đó có thể đổ máu. Không còn là khẩu hiệu, mà “Đả đảo!”
đã tiến ra cửa miệng của hàng ngàn người dân – một con số gấp đôi so với
báo cáo của cơ quan chức năng.
Người ta cũng chứng kiến cảnh sắc đầy phấn khích gần tương tự ở Dương
Nội (Hà Nội) và Hà Tĩnh, Nghệ An, những nơi mà chính quyền địa phương
đã dại dột xâm hại đến chủ quyền đất đai của dân lành và biến những kẻ
bị đuổi cổ khỏi nơi chôn rau cắt rốn thành tội phạm chế độ. Thậm chí ở
Nghệ An, con số biểu tình đã lên đến 3.000 – 4.000 người. Chỉ xét về mặt
lượng, con số này đã gấp nhiều lần cuộc biểu tình phản đối doanh nghiệp
nạo hút cát của ngư dân huyện Tư Nghĩa, Quảng Ngãi vào năm 2013.
Nhưng khác hẳn với đám đông nhỏ bé ở Dương Nội, nơi có hai người bị
công an bắt cóc và vẫn mất tích cho đến nay, không có mấy dấu hiệu cho
thấy chính quyền và công an dám đụng đến người dân biểu tình ở hai tỉnh
Nghệ An và Hà Tĩnh. Trong khi đó chỉ mới vào tháng 9/2013, chính quyền
Nghệ An còn dễ dàng quy chụp cho giáo dân Mỹ Yên tội danh “chống người
thi hành công vụ” và kết án tù giam hai người dám bày tỏ xác tín tôn
giáo mạnh mẽ nhất.
Với những người dân cần có thời gian để tiêu hóa nỗi sợ hãi luôn gặm
nhấm trong tâm hồn và thể xác, họ đã có ít nhất 4-5 minh họa sống động
từ đầu năm 2013 đến nay: khi đám đông biểu tình lên tới hàng ngàn người,
chính công an lại phải tìm cách tiêu hóa nỗi e sợ trong chính từng bộ
sắc phục.
Vạn vật nhân quả
Giai đoạn đầu của cuộc đấu tranh đang ở trên bề mặt thô nhám của nó.
Quân số và cường độ la hét luôn mang ý nghĩa quyết định cho ưu thế đối
đầu.
Hiển nhiên số lượng người biểu tình đang trở thành biến số đầu tiên
khiến cho các chính quyền địa phương chuyển từ tâm lý e ngại sang trạng
huống sợ hãi. Những đám đông dù hình thành tự phát nhưng cùng một tình
cảm và hơn nữa cùng chung mục đích luôn khiến ngay cả lực lượng cảnh sát
cơ động và phòng chống bạo loạn biểu tình cũng phải thoái lui – hình
ảnh mà người dân đã được chứng kiến ở Ninh Thuận và Nghệ An. Và hẳn đó
cũng là một bước tiến nối vòng tay lớn hơn của người dân Việt Nam năm
2014, so với cuộc “biểu tình quan tài” nhanh chóng bị tàn lụi ở Vĩnh Yên
năm 2013.
Tất nhiên, không phải tất cả những người tham gia biểu tình đều có
mối dây quan hệ trực tiếp đến mất mát đất đai hoặc đều là nạn nhân môi
trường. Nhưng chính hình ảnh hòa nhịp gián tiếp của nhiều người dân, dù
chỉ mang tính tự phát hoặc hùa theo đám đông, đã một lần nữa minh chứng
cho sự biến đổi đang gia tốc của lịch sử: lòng dân đã uất hận đến một
mức độ đang vượt nhanh qua giới hạn sợ hãi tự thân, đặc biệt trong điều
kiện đám đông được chia sẻ và được nhân rộng về con số.
Chu kỳ lịch sử đang gấp gáp sang trang. Xã hội việt Nam đang chứng
kiến mọi kìm nén của người dân từ những năm trước đã gần đạt đến điểm
kích nổ, ứng với lý thuyết phòng chống bạo loạn biểu tình của chính
quyền và ngành công an về “điểm nóng chính trị” chứ không còn đơn thuần
là “điểm nóng xã hội” nữa.
Tất cả đều tuân theo quy luật lượng đổi chất đổi, đặc biệt tại những
vùng xa – nơi các chính quyền địa phương có khuynh hướng dùng “luật
rừng” để cai trị và đàn áp dân chúng, trong khi người dân lại không quá
dốt nát để không nắm được những thông tin liên quan đến quyền được tự do
biểu đạt của họ.
Thực trạng quá khốn quẫn giờ đây đối với chính quyền là trên khắp các
vùng đất nước, mũi dùi của nhân dân đang chĩa thẳng vào công an, đặc
biệt là khối cảnh sát mang tần suất o ép và va chạm với dân chúng nhiều
nhất, cùng các quan chức hành chính có nhiều tì vết đen đúa và mang thói
quen biến dân chúng thành đày tớ cho tầng lớp quan lại.
Vạn vật đều nhân quả. Xã hội Việt Nam cũng đang tiến đến điểm vận
hành ngày càng thắm thiết giữa các nhóm lợi ích với các nhóm chính khách
từ thấp đến cao, để hình thành khái niệm mới mẻ “nhóm thân hữu”. Từ một
dự án thu hồi đất với quy mô nhỏ cấp xã cho đến các dự án “khu đô thị”
mang tầm vóc quốc gia, đâu đâu người ta cũng chứng kiến cảnh doanh
nghiệp dùng tiền hối lộ để tạo nên một thứ “dịch vụ hỗ trợ thi công”, mà
bản chất của nó là việc lạm dụng hoặc lợi dụng lực lượng cảnh sát tại
chỗ để trấn áp những người dân “bất đồng chính kiến”.
Dù theo báo cáo của Thanh tra chính phủ, số lượng các đoàn khiếu kiện
tập thể của người dân có vẻ giảm đi so với những năm 2007-2008, nhưng
“chất lượng” giải quyết khiếu nại tố cáo lại ngày càng thăng tiến về mức
độ vô cảm và khuynh hướng đàn áp. Từ đề xuất không thể hoang tưởng hơn
của một quan chức quốc hội về “thu phí dân khiếu kiện” cho đến những
manh động về “quyền nổ súng” của Bộ Công an, tất cả như đều toa rập nhịp
nhàng với nhiều cái chết của người dân chống cưỡng chế trong đồn cảnh
sát.
Bối cảnh khủng hoảng thị trường bất động sản từ năm 2011 đến nay cũng
khiến các nhóm lợi ích “còn đảng còn mình” càng lúc càng hoảng loạn
trong cơn ác mộng về cái chết vỡ nợ sắp ập tới. Với một chút hy vọng vào
sự hồi phục của không khí mua bán nhà đất và tống táng được hàng tồn
kho, khối ngân hàng chủ nợ đang dư thừa đến ít nhất 200.000 tỷ đồng bắt
buộc phải tiếp tục bơm vốn cho các doanh nghiệp con nợ để triển khai
hàng ngàn dự án bị bỏ bê từ 3 năm qua. Đó cũng chính là nguồn cơn mà
càng sớm càng tốt, công cuộc “hiệp đồng binh chủng” của các nhóm lợi ích
và các tầng lớp quan lại phải nhắm đến mục tiêu tận cùng: đẩy đuổi dân
chúng và bần cùng hóa dân sinh để giành đoạt bằng được cái gọi là “đất
sạch”.
Nền văn hóa trả thù
Cú lao dốc không phanh của chế độ lại là một đặc trưng văn hóa thời
đại: chủ nghĩa lợi nhuận và quan điểm cường quyền dã man đã tàn phá
những dấu tích văn hóa truyền thống cuối cùng trong cung cách hành xử
của chính quyền với dân chúng. Trong rất nhiều trường hợp và bỏ qua rất
nhiều lý do, chính quyền và ngành công an luôn sẵn sàng đánh đập và bắt
bớ người dân khiếu kiện – hiển hiện như một lời chứng về tội ác của nền
chuyên chính phản dân.
Không hẹn mà gặp, 4 cuộc biểu tình ở Ninh Thuận, Hà Nội, Nghệ An và
Hà Tĩnh, chưa kể đến một số cuộc biểu tình với quy mô nhỏ hơn của dân
oan miền Tây tại Sài Gòn, đã tập kết gần như đồng thời vào những ngày
cuối tháng 3/2014. Dù sự kết nối giữa các khu vực không hẳn được chuẩn
bị từ trước, nhưng cho thấy ít nhất người dân khiếu kiện các tỉnh đã có
được ý thức về chia sẻ thông tin và không khí đấu tranh, cùng lúc đồng
cảm với nhau về hoàn cảnh và tình người. Đó cũng là bài học mà người dân
khiếu kiện Việt Nam rút ra từ cuộc tập trung thống nhất của dân oan
hàng chục tỉnh tại Văn phòng quốc hội ở Sài Gòn vào năm 2007.
Làn sóng “đả đảo” vừa qua cũng cho thấy một đặc trưng thời đại: 14
năm sau cuộc nổi dậy ở Thái Bình năm 1997, cho đến nay mới diễn ra một
sóng triều biểu tình khá rộng lớn. Tuy vậy khác với sự kiện Thái Bình,
con sóng biểu tình lần này còn lan vào cả khu vực Nam Bộ – vùng vẫn được
nhiều cấp chính quyền xem là “địa lợi nhân hòa” với tư cách là “bên
thua cuộc”
Cũng khác một ít cuộc biểu tình xảy ra năm 2013 với độ giãn về thời
gian, những cuộc biểu tình dân sinh đầu năm 2014 đã diễn ra gần như
trùng khớp thời điểm, tạo nên một hiệu ứng phản kháng xã hội không thể
phủ nhận.
Không thể nói khác hơn là phản ứng của dân chúng đã biến thành phản
kháng, và chỉ cần đủ thời gian để phản kháng trở thành đối đầu và xung
đột với chính quyền. Không chỉ là phản kháng về đất đai như trước đây,
mà môi trường cũng đang trở nên một chủ điểm làm cho dân lành quằn quại
cùng đứng dậy. Không ai có thể quên được câu chuyện tang thương của hơn
50 mạng dân lành đã bị “giết sống” bởi cơn xả lũ vô đạo của 15 nhà máy
thủy điện tại các tỉnh miền Trung vào cuối năm 2013. Nhưng sau cơn thảm
sát hãi hùng ấy, tai họa còn ghê rợn hơn: không một quan chức chính
quyền nào, từ giám đốc nhà máy thủy điện, Tập đoàn điện lực Việt Nam đến
ủy viên trung ương đảng kiêm bộ trưởng công thương Vũ Huy Hoàng, bị lôi
ra trước vành móng ngựa.
Một ước tính cho thấy xã hội Việt Nam hiện có đến hàng triệu dân oan
đất đai và hàng trăm ngàn nạn nhân môi trường đang chờ chực cơn “nhân
tai” từ những kẻ còn lâu mới bị lôi ra trước vành móng ngựa.
Nhiễm sắc thể bạo bệnh phản văn hóa đang ăn sâu vào thời kỳ cuối cùng
của cơn ung thư di căn. Có quá nhiều lý do để cho rằng tình thế khốn
quẫn về văn hóa cai trị sẽ càng lan rộng hơn, tỷ lệ thuận với vô số đối
phó bạo ngược của nhiều cấp chính quyền và công an ở nhiều địa phương,
thậm chí ngay tại Hà Nội.
Nhưng liệu chính quyền trung ương ở Hà Nội có “kịp thời và chủ động”
rút ra được một bài học đáng giá nào đó để “ổn định niềm tin của nhân
dân”?
Câu trả lời gần như được lập trình: với tư cách là một bài học đắt
giá nhất, vụ gia đình Đoàn Văn Vươn dùng mìn và súng hoa cải chống cưỡng
chế ở Hải Phòng vào năm 2012 đã không làm cho Bộ chính trị đảng lẫn
Chính phủ ngộ ra ít nhất một sáng kiến vỡ lòng về lòng dân. Những gì
tinh túy nhất trong học thuyết “Lấy dân làm gốc” của Nguyễn Trãi từ bao
đời qua đã bị các thế hệ vua chúa con cháu “nhổ sạch”.
Những đám đông dân oan và đám đông nhân loại cũng vì thế cứ ngày càng
đông hơn, dày hơn nữa, cao hơn nữa. Như đã chín muồi, năm 2014 rất có
thể đóng dấu bản lề cho một làn sóng phản kháng xã hội rộng lớn và gia
tăng tính kết nối, tập trung vào khối đông nạn nhân chịu rủi ro bởi nạn
trưng thu đất đai, ô nhiễm môi trường và kể cả vi phạm lao động của giới
chủ.
Để khi mọi dòng sông đều dồn về biển cả, đó sẽ là lúc một cuộc trả
thù văn hóa khởi sự. Nhưng thật khó có thể tránh thoát rằng trận lũ báo
oán ấy sẽ không đồng cảm với bất kỳ ngữ nghĩa nào của từ “văn hóa” trong
từ điển bách khoa của đảng Cộng sản Việt Nam.
Bởi lẽ mọi vớt vát khi đó đều là quá muộn…
Phạm Chí Dũng
BTQ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét