Nguyễn Hưng Quốc
- Ngô Bảo Châu được đào tạo để trở thành một nhà toán học. Trí thông
minh, sự đam mê và hệ thống giáo dục Âu Mỹ đã biến ông thành một nhà
toán học xuất sắc. Nhưng chính hệ thống truyền thông đại chúng Việt Nam
mới biến được Ngô Bảo Châu thành một người-nổi-tiếng (celebrity) để ngay
cả những người không những không biết về toán mà còn hoàn toàn hờ hững
với toán học (như tôi, chẳng hạn) cũng biết đến tên của ông. Tiếc, cho
đến nay, qua truyền thông đại chúng, Ngô Bảo Châu mới chỉ
được/bị-sử-dụng: trước, bởi giới kinh doanh; sau, bởi giới làm chính
trị.
Khi Ngô Bảo Châu mới được giải Fields, đã có nhà kinh doanh khôn ngoan
bắn tiếng tặng ông một căn biệt thự sang trọng ở đâu đó. Chuyện chả đến
đâu. Nhưng nhà kinh doanh ấy đã thu được một món lợi cực lớn: được quảng
cáo vừa miễn phí vừa cực kỳ có hiệu quả không những cho sản phẩm mà còn
cả cho thương hiệu của công ty và của cá nhân ông (vừa có tiền vừa có
tâm!). Sau đó đến lượt Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cạnh tranh với gã
đại gia nọ: tặng cho ông một căn biệt thự sang trọng khác. Hơn nữa, còn
cho ông chức: Giám đốc Viện toán học cao cấp. Và quyền: muốn xài tiền
trong ngân sách sao cũng được, không ai cần kiểm tra cả. Nguyễn Thiện
Nhân và chính phủ được lợi: có tiếng là biết trân trọng trí thức và nhân
tài. Trong cả hai trường hợp, Ngô Bảo Châu chỉ được/bị sử dụng như một
công cụ. Ông chưa thực sự sử dụng truyền thông đại chúng để đóng vai một
người chủ và là một trí thức. Không phải ông không biết hay không
thích. Từ lâu, ông đã có một blog riêng.
Từ ngày được truyền thông Việt Nam biến thành một người-nổi-tiếng hay
một ngôi sao, blog của ông chắc chắn cũng thu hút thêm rất nhiều người
đọc. Đôi lúc, Ngô Bảo Châu dường như cũng muốn phát biểu điều này điều
nọ ngang tầm trí thức của mình. Nổi bật nhất là lần ông phát biểu nhân
vụ án Cù Huy Hà Vũ. Có điều, ngay sau đó, ông đã đóng mọi lời bình của
độc giả và đóng luôn cả blog một thời gian. Bằng hai quyết định ấy, Ngô
Bảo Châu đã lựa chọn dứt khoát: từ chối làm một trí thức công chúng.
Thì cũng bình thường. Đó là quyền của ông. Không ai có thể trách ông
được. Để đóng góp cho dân tộc cũng như nhân loại, làm một nhà toán học
xuất sắc, đã quá đủ.
Chỉ tiếc là Ngô Bảo Châu không dừng lại ở quyết định từ chối làm trí
thức mà còn muốn khuyên người khác đừng làm trí thức bằng cách đánh đồng
trí thức với lao động trí óc, lại là thứ lao động thuần tuý chuyên môn,
ở đó, sản phẩm chứ không phải trí tuệ và óc phê phán, mới đáng kể.
Đó mới chính là điều đáng nói.

17 Ý kiến: