Tú Anh
November 24, 20120 Bình Luận
Participants
from left, Brunei’s Sultan Hassanal Bolkiah, U.S. President Barack
Obama, Cambodia’s Prime Minister Hun Sen and China’s Premier Wen Jiabao
smile during a family picture session before the East Asia Summit
Plenary Session in Phnom Penh, Cambodia, Tuesday, Nov. 20, 2012. (AP
Photo)
Thượng
đỉnh Đông Á kết thúc tại Phnom Penh ngày 21/11/2012 với mối bất đồng
sâu sắc giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trên hồ sơ Biển Đông. Bắc Kinh qua
trung gian Cam Bốt gây chia rẽ hàng ngũ ASEAN, nhưng hiệu ứng nhân quả
tạo thuận lợi cho chiến lược « tái định vị » của Washington. Trong vai
trò « cứu tinh » cho các nước trong vùng đang bị Trung Quốc uy hiếp, Hoa
Kỳ từng bước bố trí bàn cờ quân sự lẫn kinh tế.
Thời
sự thế giới nổi bật nhất trong tuần này là chuyến công du bốn ngày của
Tổng thống Mỹ Barack Obama tại Đông Nam Á từ ngày 19 đến 21/11/2012.
Lãnh đạo hành pháp Hoa Kỳ đã dành hoạt động ngoại giao quan trọng nhất
cho vùng châu Á – Thái Bình Dương ngay sau khi tái đắc cử vào ngày
6/11/2012.
Từ
Miến Điện – ngôi sao đang lên tại Đông Nam Á, đến Thái Lan và kết thúc
tại Thượng đỉnh Đông Á ở Cam Bốt, « ngọn lửa » tự do, dân chủ và nhân
quyền của Tổng thống Mỹ trong thông điệp tại đại học Rangun và trong
buổi « trao đổi » với Thủ tướng Cam Bốt, được dân chúng địa phương đón
tiếp nồng nhiệt.
Tuy
nhiên, trên hồ sơ nóng bỏng « xung khắc chủ quyền biển đảo » giữa Trung
Quốc và các nước Đông Nam Á , Tổng thống siêu cường số một chỉ nhận
được nụ cười xã giao bí ẩn của trưởng đoàn Bắc Kinh tại Thượng đỉnh Phom
Penh là Thủ tướng Ôn Gia Bảo. Trong cuộc họp song phương bên lề Thượng
đỉnh Đông Á, khi Tổng thống Obama nêu vấn đề « trách nhiệm chung » trên
hồ sơ biển Đông thì Thủ tướng Ôn Gia Bảo không trả lời.
Trung
Quốc còn thành công trong việc chia rẽ Đông Nam Á. Hồi tháng 7 năm nay,
hội nghị cấp ngoại trưởng ASEAN do Cam Bốt chủ trì không đưa ra được
một bản thông cáo chung về lập trường “Biển Đông” mà Trung Quốc gọi là
Nam Hải. Lần này tại Thượng đỉnh ASEAN, thủ đoạn nội gián của Trung Quốc
ghi thêm bàn thắng đậm nét hơn. Thủ tướng nước chủ nhà Cam Bốt, nhân
danh ASEAN, tuyên bố “không quốc tế hóa” xung khắc Biển đảo.
Mưu
kế gây chia rẽ của Bắc Kinh thành công, nhưng đụng chạm đến quyền lợi
tối thượng của nhiều nước trong vùng. Lập tức, Philippines và Singapore
kẻ trước người sau phủ nhận tuyên bố của Thủ tướng Hun Sen. Lần lượt các
thành viên Indonesia, Việt Nam, Brunei cũng thông báo cho Cam Bốt biết
lập trường của mỗi nước.
Tham
vọng của Trung Quốc khống chế Châu Á đã gây tác động nhân quả thuận lợi
cho chiến lược Thái Bình Dương của Mỹ. Sáng kiến của chính quyền Obama:
tái bố trí lực lượng, liên kết với các đồng minh cũ, mới trong khu vực
án ngữ Trung Quốc và kéo các quốc gia trong vùng, nhưng không có Trung
Quốc, vào một hiệp ước thương mại Xuyên Thái Bình Dương (TPP).
Từ
Sydney, nhà phân tích Lưu Tường Quang chia sẻ nhận xét của ông về kết
quả Thượng đỉnh Đông Á tại Phnom Penh, và chính sách ngoại giao đáng làm
gương mẫu của một số thành viên. Từ Singapore đến Philippines và bây
giờ đến Miến Điện, tuy không chống Trung Quốc nhưng đã khôn khéo bắt tay
chặt chẽ với Hoa Kỳ để đối xử ngang hàng với Trung Quốc, không để cho
Bắc Kinh mặc tình thao túng. “ Nhìn một cách tổng quát thì hội nghị
Thượng đỉnh Đông Á chú tâm vào hai vấn đề lớn: thứ nhất là hợp tác phát
triển kinh tế và thứ hai là vấn đề an ninh, tranh chấp Biển Đông. Trong
vấn đề kinh tế thì ông Obama đã thành công theo cái nghĩa là ông đã thúc
đẩy việc thảo luận về hợp tác Xuyên Thái Bình Dương và ấn định lịch
trình hoàn tất thương thuyết vào tháng 10/2013. Nếu thành công thì đây
là một thành quả rất quan trọng vì 11 quốc gia này, cộng thêm Nhật Bản
thì sẽ có tổng số 658 triệu người, và tượng trưng cho khoảng 35% tổng
lượng thương mại toàn thế giới.
Ngoài
ra Tổng thống Mỹ cũng thành công trong việc bắt đầu một cuộc thương
thuyết về dự án Đối tác kinh tế mở rộng Hoa Kỳ-ASEAN để có quan hệ chặt
chẽ hơn với 10 quốc gia Đông Nam Á, mà trong đó có những nước như
Indonesia hay Thái Lan còn do dự với TPP.
Ngược
lại, Trung Quốc cũng đẩy mạnh một sự hợp tác khác gọi là Đối tác Kinh
tế Toàn khu vực giữa ASEAN,Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New
Zealand và Ấn Độ. Đây cũng là ván bài của Trung Quốc để đối chọi với
sáng kiến TPP của Mỹ. Nếu Trung Quốc muốn gia nhập TPP thì phải cải tổ
sâu rộng, cho nên đây cũng là một lợi khí trong tay Hoa Kỳ.
Nhưng
cái lợi khác của Hoa Kỳ là sự hiện diện quân sự tại Châu Á -Thái Bình
Dương, trong đó có vấn đề Biển Đông đã được đề cập tại Thượng đỉnh Đông
Á. Tại hội nghị Phnom Penh có hai mục chính : thứ nhất là chuyển đổi bản
tuyên bố ứng xử Biển Đông (DOC) được ASEAN và Trung Quốc đồng ý từ năm
2002 thành quy luật ứng xử COC (nhiều trói buộc hơn). Khi Indonesia làm
chủ tịch ASEAN năm 2011 thì đã đạt được những bước tiến khá cụ thể.
Tại
hội nghị Phnom Penh thì ông Hun Sen đã thay mặt ASEAN yêu cầu ông Ôn
Gia Bảo thực hiện việc chuyển đổi này, nhưng Thủ tướng Trung Quốc không
muốn tiến hành nhanh chóng. Điểm này thì ASEAN không có chia rẽ. Điều
gây chia rẽ là vấn đề ASEAN muốn có sự quan tâm, sự hiện diện của Mỹ
trong hồ sơ tranh chấp Biển Đông hay không?
Về
điểm này thì Thủ tướng Cam Bốt một lần nữa, chứng tỏ ông là một lá bài
để Bắc Kinh lợi dụng, thi hành chính sách của Bắc Kinh mà ông Ôn Gia Bảo
đã lập đi lập lại nhiều lần kể cả tại Bali 2011 và lần này tại Phnom
Penh…. Nếu thương lượng song phương thì tất nhiên các nước nhỏ như Việt
Nam hay Philippines không thể nào cưỡng lại được Trung Quốc. Vì thế ông
Hun Sen đã đóng vai trò đàn em thực thi chính sách của ông Ôn Gia Bảo và
tuyên bố rằng trong các cuộc thảo luận, các nước ASEAN “nhất trí không
quốc tế hóa” cái vấn đề tranh chấp Biển Đông…
Tổng
thống Philippines đã phản ứng dữ dội, và theo tin mới thì Singapore đã
tố cáo Thủ tướng Cam Bốt đã “trích dẫn sai” những lời tuyên bố của 5
quốc gia trong ASEAN là Singapore, Brunei, Indonesia, Philippines và
Việt Nam…”. Trung Quốc thành công trong việc gây chia rẽ ASEAN nhưng
thất bại về việc không cho quốc tế hóa vấn đề, không cho Hoa Kỳ tham dự
vào đối thoại…
Một
yếu tố mới là lần Thượng đỉnh năm nay, Thủ tướng Nhật Bản Noda đã nêu
lên một cách mạnh mẽ hồ sơ Biển Đông, vì vấn đề giao thông và cũng vì
Trung Quốc sử dụng tàu chiến trá hình để xâm nhập vùng tranh chấp Điếu
Ngư/Senkaku. Thủ tướng Nhật đã nêu lên hiệp ước an ninh chung Mỹ – Nhật.
Yếu tố thứ hai là Singapore, tuy có chính sách thân thiện với Trung
Quốc, đã mạnh mẽ phản đối tuyên bố của ông Hun Sen. Và trong chiến lược
tái định vị của Hoa Kỳ mà các quốc gia nhỏ coi như là yếu tố để bảo vệ
an ninh khu vực để phát triển, Sinapore đã đồng ý tiếp nhận tàu chiến
cận duyên của Mỹ.
Đây
cũng là một điểm thuận lợi cho chiến lược “tái định vị” của Hoa Kỳ,
không kể những đơn vị thủy quân lục chiến Mỹ và sau này là lực lượng
không quân, hải quân Mỹ trong các căn cứ của Úc. Nhìn chung thì từ hội
nghị Mỹ-Úc tại Perth ngày 14/11/2012 đến Thượng đỉnh Đông Á tại Phnom
Penh ngày 19 đến 20/11, sự hiện diện quân sự của Mỹ được tiếp nhận một
cách công khai hoặc mặc nhiên.”
Lưu Tường Quang/Tú Anh
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét