March 13, 20140 Bình Luận
Binh sĩ vũ trang, được cho là lính Nga, bên ngoài căn cứ quân sự tại làng Perevalnoye gần thành phố Simferopol.
Những
cảnh tượng đang xảy ra tại Ukraine, đặc biệt tại bán đảo tự trị Crimea
có cái gì thật lạ lùng. Giới truyền thông quốc tế đồng loạt gọi đó là
một cuộc xâm lược thô bạo của Nga nhưng lại không, hoặc chưa, gọi đó là
một cuộc chiến tranh. Cho đến nay, đó là cuộc xâm lược chưa có tiếng
súng, hoặc nếu có, toàn là những phát súng chỉ thiên, không nhắm vào ai
và cũng chưa làm ai đổ máu cả.
Lạ
lùng: Bỗng dưng một ngày có những người lính vũ trang hiện đại tràn
ngập trên đất Crimea, chiếm Quốc Hội, các cơ quan chính phủ và các phi
trường, tuần hành trên các đường phố. Ai cũng biết đó là lính Nga, nhưng
chính phủ Nga vẫn phủ nhận. Sau đó mấy ngày, xuất hiện các xe tăng cực
kỳ tối tân mang bảng số của Nga, nhưng chính phủ Nga vẫn phủ nhận. Trên
các công thự, cờ Nga được treo lên và tung bay phấp phới, Nga vẫn phủ
nhận. Lính Nga ra tối hậu thư cho lính Ukraine đang đóng trên đất và
trên cảng Crimea hoặc đầu hàng hoặc buông súng về nhà, nhưng chính phủ
Nga vẫn tiếp tục phủ nhận.
Lạ lùng hơn nữa: Những người lính Ukraine đóng ở Crimea hoàn toàn không kháng cự. Họ không đầu hàng và cũng không buông súng nhưng không kháng cự. Không những không kháng cự, có lúc họ còn có vẻ nhởn nhơ đá bóng hoặc hát hò trước mặt đám lính Nga đang hầm hầm cầm súng.
Lạ lùng hơn nữa: Những người lính Ukraine đóng ở Crimea hoàn toàn không kháng cự. Họ không đầu hàng và cũng không buông súng nhưng không kháng cự. Không những không kháng cự, có lúc họ còn có vẻ nhởn nhơ đá bóng hoặc hát hò trước mặt đám lính Nga đang hầm hầm cầm súng.
Không
có tiếng súng nổ, nhưng ai cũng biết các xung đột tại Crimea cực kỳ
căng thẳng và có ảnh hưởng nghiêm trọng, trước hết, đến vận mệnh của cả
nước Ukraine: Nga mới tuyên bố sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý vào
ngày 16 tháng 3 để sáp nhập Crimea vào Nga, trở thành một tỉnh của Nga
thay vì một phần của Ukraine như hiện nay. Nếu cuộc trưng cầu dân ý này
xảy ra, chắc chắn Nga sẽ thành công: Gần 60% dân số tại Crimea là người
gốc Nga, nói tiếng Nga và lúc nào cũng tự xem mình là người Nga. Nhưng
chưa hết. Chiêu bài để xâm lược Crimea của Nga là nhằm bảo vệ những
người Nga đang sống trên lãnh thổ Ukraine. Nhưng người Nga không phải
chỉ sống ở Crimea. Theo cuộc điều tra dân số năm 2001, ở Ukraine, người
gốc Nga gồm trên 8 triệu, chiếm đến trên 17%. Ngoài Crimea, người Nga
còn tập trung rất đông ở các thành phố phía đông (tỉ lệ xê xích từ 20
đến 40% dân số).
Ở
đây nảy sinh ra ba vấn đề: Một, liệu Nga có tiếp tục xua quân đến các
địa phương ấy để “giải phóng” người Nga hay không? Hai, liệu chính phủ
Ukraine có, một lúc nào đó, mất kiềm chế, để đối đầu với Nga và biến
cuộc xâm lược không tiếng súng hiện nay thành một cuộc chiến tranh vệ
quốc thực sự? Và ba, liệu những người gốc Ukraine (chiếm 25%) và đặc
biệt những người gốc Tatars (chiếm trên 12%) tại Crimea có chấp nhận kết
quả cuộc trưng cầu dân ý để biến thành công dân Nga?
Xin
lưu ý: Phần lớn người Tatars theo Hồi giáo từng bị Nga đàn áp nên mang
tinh thần phản Nga và bài Nga rất mạnh mẽ. Chắc chắn họ sẽ không dễ dàng
chấp nhận ách đô hộ của Nga. Một cuộc chiến tranh du kích hoặc ít nhất,
khủng bố, chống lại Nga do họ khởi xướng có lẽ không phải là tưởng
tượng.
Bất
kể tình hình chính trị tại Ukraine biến thái như thế nào trong những
ngày sắp tới, phần lớn giới bình luận chính trị Tây phương đều nhìn nhận
một trong những đặc điểm nổi bật nhất của các tranh chấp tại Ukraine
hiện nay: Đây là một cuộc đối đầu mang tầm vóc thế giới đầu tiên kể từ
ngày Chiến tranh lạnh chấm dứt với sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ
nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu.
Sau
năm 1990, trên thế giới đã có nhiều cuộc chiến tranh, trong đó, có
những cuộc chiến tranh lớn như ở Iraq và Afghanistan. Nhưng dù vậy, đó
cũng chỉ là những xung đột có tính địa phương. Đối thủ của Mỹ và các
đồng minh của Mỹ quá nhỏ và quá yếu để có thể gây nên những tác động có
tầm vóc thế giới.
Với
những xung đột tại Ukraine hiện nay, người ta nhận thấy sự căng thẳng
lan rộng ở hầu hết các nước lớn, đặc biệt tại Mỹ và châu Âu. Người ta
bàn bạc với nhau, tranh cãi với nhau để ngăn chận tham vọng bành trướng
của Nga. Chưa có ai, về phía Tây phương, nghĩ đến khả năng can thiệp
bằng quân sự. Tất cả những gì họ nói và định làm chỉ giới hạn trong phạm
vi ngoại giao và kinh tế. Nhưng cũng giống mọi cuộc xung đột khác trong
lịch sử, khi đã đối đầu nhau, không ai có thể bảo đảm mọi tình huống sẽ
theo đúng ý định ban đầu của mình cả.
Nhiều
người cũng nhận ra điều đó. Người ta cho việc chiếm đóng Crimea và sau
đó, có thể toàn bộ lãnh thổ Ukraine của Nga nằm trong một kế hoạch đế
quốc to lớn nhằm đối đầu với Tây phương. Đó là cuộc cưỡng chiếm lãnh thổ
đầu tiên ở châu Âu kể từ thập niên 1930. Nếu mọi người ngoảnh mặt để
Nga thực hiện tham vọng này, nó sẽ trở thành một tiền lệ: các nước lớn
tha hồ chiếm các nước nhỏ và sáp nhập toàn bộ hoặc một phần lãnh thổ của
các nước nhỏ ấy vào nước mình. Chính vì thế, nhiều người, trong đó có
Cựu ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton, so sánh chiêu bài cứu người Nga ở
Ukraine khi xâm lăng Crimea của Putin với các luận điệu và hành động của
phát xít Đức trong thập niên 1930, hàm ý so sánh Putin với Hitler.
Điều
đó cũng có nghĩa bà xem các xung đột tại Ukraine hiện nay có cái gì
giống với những cuộc xâm lược mở màn của phát xít Đức thời đệ nhị thế
giới. Thượng nghị sĩ John McCain cũng có quan niệm tương tự: ông ví
Putin với Hitler và Stalin thời chiến tranh thế giới lần thứ hai.
Có
thể nói, một cách tóm tắt, sự xung đột tại Crimea hiện nay không phải
là xung đột giữa Nga và Ukraine mà còn là, chủ yếu còn là, sự xung đột
giữa Nga và Tây phương, đứng đầu là Mỹ.
Chưa
biết cuộc xung đột này kết thúc như thế nào, nhưng người ta biết rõ ba
điểm:Một, nó sẽ kéo dài và thay thế cuộc chiến tranh chống khủng bố kéo
dài từ năm 2001 đến nay.
Hai,
nó có thể sẽ dẫn đến việc thay đổi bàn cờ chính trị thế giới. Nga có
thắng ở Crimea hoặc ngay cả trên toàn bộ lãnh thổ Ukraine thì họ vẫn
thua trên mặt trận quốc tế: Họ hiện nguyên hình như một kẻ hiếu chiến
đầy tham vọng, đầy dã tâm và tuyệt đối không thể tin cậy được. Khi hình
ảnh ấy càng đậm nét, nỗi sợ hãi của các quốc gia nhỏ chung quanh Nga
càng lớn dần; nỗi sợ hãi ấy càng lớn càng thúc đẩy các nước ấy ngả theo
Tây phương, mong muốn Tây phương sẽ giúp đỡ và bảo vệ họ trước tham vọng
bá quyền của Nga. Peter Beinart, trong một bài báo đăng trên The
Atlantic, còn mở rộng sự liên hệ đến Trung Quốc: Trung Quốc càng muốn
biểu dương sức mạnh và quấy nhiễu các nước láng giềng càng đẩy họ ngả
theo Mỹ, và đó, càng tự cô lập chính mình.
Ba,
cũng theo Beinart, nó cũng có thể thay đổi ngôi thứ của các siêu cường
quốc. Ở Tây phương, sau các cuộc chiến tranh của Napoleon trong mấy năm
đầu thế kỷ 19, thế giới nổi lên năm siêu cường: Anh, Nga, Pháp, Áo và
Phổ (Prussia, sau này là Đức); sau đệ nhất thế chiến, ba trong năm siêu
cường trên bị mất thanh thế: Nga, Đức và Áo-Hung. Rồi đệ nhị thế chiến
bùng nổ và khi kết thúc, vai trò siêu cường của Đức bị mất, của Anh và
Pháp cũng giảm sút rất đáng kể. Thế giới chỉ còn hai siêu cường đứng đầu
hai phe: Nga và Mỹ. Khi hệ thống cộng sản sụp đổ vào năm 1990, vai trò
siêu cường của Nga cũng mất; thế giới chỉ còn một siêu cường: Mỹ.
Tuy
nhiên, do quan hệ kinh tế và địa chính trị càng lúc càng chằng chịt,
mặc dù Mỹ vẫn mạnh, cực kỳ mạnh, thế giới vẫn có khuynh hướng càng ngày
càng đa cực hóa. Chính nước Mỹ cũng trở thành bơ vơ và hoang mang trước
thế giới đa cực ấy. Chính những thái độ hung hãn của Nga và của Trung
Quốc đã kéo Mỹ trở về với thực tế: Họ vẫn còn đối thủ và vẫn đối diện
với rất nhiều nguy cơ.
Bản đồ Crimea với biểu tượng Phát Xít và với cờ Nga cùng chữ ‘hoặc’ ở giữa tại Crimea
Cả
ba điểm nêu trên đều chỉ là những tiềm năng. Chưa ai biết trong tương
lai chúng sẽ phát huy ảnh hưởng như thế nào và đến mức độ nào. Tuy
nhiên, dù vậy, chúng cũng cho thấy tính chất nghiêm trọng của sự kiện
Crimea và Ukraine. Điều đó giải thích tại sao giới lãnh đạo các nước
trên thế giới lo lắng và tập trung nhiều thì giờ để giải quyết như vậy.
Để biết câu kết luận, chúng ta chỉ có một cách: chờ.
TS Nguyễn Hưng Quốc
www.vietthuc.org
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét