Thứ tư 23 Tháng Tư 2014
Tổng thống Nga Vladimir Putin trên truyền hình.
REUTERS/Ilya Naymushin
Đe dọa, kiểm duyệt, tuyên truyền : khi sử dụng ba đòn bẩy
này, điện Kremli kiểm soát chặt chẽ những sự kiện với cách diễn dịch của
mình với công luận Nga, đặc biệt là trong cuộc khủng hoảng Ukraina.
Trong bài viết mang tựa đề « Thông tin, một cuộc chiến khác của ông Vladimir Putin », nhật báo Le Figaro hôm nay cho biết theo các nhà báo, tình hình hiện nay tại Nga còn tệ hại hơn thời kỳ Liên Xô cũ.
Pavel Goussev đã nếm trải đủ mọi mặt của nghề làm báo tại Nga :
kiểm duyệt thời Brejnev, tự do sổ lồng trong thập niên 90, rồi đến sự «
phục hồi » do Vladimir Putin chỉ đạo. « Tôi kết luận rằng làm nghề này vào năm 1983 còn đơn giản hơn là năm 2014 ». Tổng biên tập nhật báo nổi tiếng Moskovski Kommolets khẳng định như vậy với một nụ cười.
Người chủ tịch Hiệp hội các nhà báo Matxcơva mô tả lịch làm việc
trong ngày của một ông chủ báo xô-viết thời trước. Buổi sáng nhận chỉ
thị từ thông tấn xã Tass, ấn định danh sách và độ dài các bản tin, viết
các phóng sự, và buổi tối được triệu tập đến văn phòng 716 của bộ phận
kiểm duyệt, để được bật đèn xanh cho xuất bản. Ông kể lại : « Tôi thú vị với cách sử dụng chiếc lưỡi của Êdốp, làm thế nào để giới trí thức có thể ngầm hiểu được ». Pavel Goussev cho biết : «
Thời kỳ 1991-1997 thực sự tự do : tôi có thể cúp máy trước mũi một ai
đó. Ngược lại, ngày nay người ta tuyên bố chiến tranh với chúng tôi ».
Tuyên truyền thời Putin còn trắng trợn hơn thời Brejnev
Song song với hồ sơ Ukraina, chính quyền Nga lao vào một trận chiến
thông tin do Matxcơva chỉ đạo, được truyền hình công và các trang web
thân chính phủ thực hiện, và nạn nhân là các phương tiện truyền thông «
tự do » do các đại gia kiểm soát. Nạn nhân mới nhất là mạng xã hội
Vkontakte, một loại Facebook của Nga, mà người sáng lập Pavel Dourov mới
hôm qua đã loan báo sẽ ra đi và « không bao giờ trở lại » nước Nga.
Khuôn mặt hàng đầu trong cuộc chiến thông tin là Dimitri Kisselev,
vừa được thăng làm tổng giám đốc Rossia Sevodnia (Nước Nga ngày nay),
một tập đoàn đa ngành về truyền thông của Nhà nước. Kisselev là một
trong số 33 nhân vật Nga và Ukraina nằm trong danh sách trừng phạt của
Liên hiệp châu Âu.
Trong chương trình thời sự chủ nhật thu hút trên 10 triệu người xem,
ông ta cảnh cáo việc hiến tạng của người đồng tính, tưởng tượng Hoa Kỳ « trở thành những đống tro phóng xạ » sau khi Nga can thiệp quân sự, cảm thấy bị « tràn ngập » bởi « khối u ung thư NATO »,
nêu ra gốc gác Do Thái của một số lãnh tụ đối lập Nga. Dimitri Kisselev
nhận được sự ủng hộ của 70 đại diện các phương tiện truyền thông Nga,
họ lên án châu Âu là đe dọa « tự do ngôn luận ».
Serguei Bountman, phó tổng biên tập đài phát thanh độc lập Tiếng vọng Matxcơva nhận xét : « Những lời bình của Kisselev vừa buồn cười vừa nguy hiểm ». Boris Toumanov, từng là thông tín viên lâu năm của thông tấn xã Tass khẳng định: «
Không khí chính trị còn kinh tởm hơn cả thời Brejnev. Ngay cả thời Liên
Xô, người ta vẫn không tự cho phép tuyên truyền một cách quá trớn, vô
độ như vậy ».
Theo nhiều nhà quan sát, các kênh truyền hình công, vốn là nguồn
thông tin duy nhất đối với đại đa số người dân, khi lên chương trình đều
hợp tác với điện Kremli, và đôi khi với cơ quan tình báo FSB. Tình báo
cung cấp cho họ những băng ghi âm nghe lén và video để làm mất uy tín
các đối thủ của chế độ.
Cho dù luật im lặng ngự trị, những bí mật trong việc lên chương trình
thời sự truyền hình không thể được tiết lộ, nhưng trong thời gian can
thiệp quân sự vào Crimée, chỉ có mỗi một mục tiêu : chứng minh với công
luận rằng người dân bán đảo này, với sự hỗ trợ của Matxcơva, đã tự giải
phóng khỏi quyền lực « tân phát xít » của Ukraina.
Khi Vladimir Putin hồi đầu tháng Ba chối cãi sự hiện diện của quân
đội Nga tại Crimée, các nhà báo của những kênh truyền hình công đã phải
đổi tên quân đội nước mình thành « các nhóm tự vệ địa phương ». Một phóng viên nói : « Sẽ thành buồn cười nếu nói ngược lại những gì tổng thống tuyên bố ». Tương tự, các lực lượng thân Nga và ly khai đang hoạt động tại Donetsk được giới thiệu là « các nhà đấu tranh cho liên bang hóa » cho phù hợp với chỉ thị của ngành ngoại giao Nga.
Các « blogger Kremli »
Song song đó, chính quyền Nga còn dựa vào internet, một công cụ từ
lâu bị buông lơi, phần lớn được điều khiển bởi lãnh đạo các phong trào
thanh niên thân chính quyền. Thư từ trao đổi giữa những người này bị một
nhóm hacker Nga tiết lộ, cùng với lời chứng của một nhà báo tờ Novaia
Gazeta thâm nhập vào phong trào, cho thấy sự hiện hữu của một mạng lưới
được mệnh danh là « các blogger của Kremli », tài trợ bằng công quỹ hay
đóng góp của các đại gia.
Các blogger này có nhiệm vụ liên tục đăng lên những bài tán tụng
chính quyền Putin, hay tấn công phe đối lập. Giá cả được đề nghị là
1.180 rúp mỗi ngày (24 euro), và buộc phải đăng 100 lời bình mỗi ngày,
hầu hết được viết sẵn. Những chiếc iPad được tặng cho những cây bút xuất
sắc nhất. Cho dù ảnh hưởng của những tay viết thuê này còn phải bàn
cãi, nhưng theo Natalia Sindeeva, tổng giám đốc kênh truyền hình đối lập
Dojd, thì : « Các blogger của Kremli tràn ngập không gian tư tưởng. Họ chiếm đến 80% trang Facebook của tôi, trét đầy bùn lên đó ».
Đã có lần Dojd chiếu một phóng sự về các nhà nghỉ mát sang trọng của
năm lãnh đạo đảng Nước Nga Thống nhất đang cầm quyền, khiến Kremli hết
sức giận dữ. Hậu quả là các nhà cung cấp dịch vụ truyền hình cáp quan
trọng bèn loại kênh này ra khỏi gói cung cấp, và nữ giám đốc đành phải
kêu gọi tài trợ ủng hộ để kênh này có thể sống sót.
Cùng với sự lên ngôi của thông tin « chính thống », các phương tiện
truyền thông độc lập bị trừng phạt. Trang mạng tin tức Lenta.ru bị kết
án là « cực đoan » vì đăng bài phỏng vấn lãnh đạo một nhóm dân tộc chủ
nghĩa Ukraina, ban biên tập phải tự giải thể. Tổng biên tập tờ
Nezavissimaya Gazeta là Konstantin Remtchoukov phải thường xuyên hầu tòa
vì một bài báo bị cho là chỉ trích Giáo hội Chính thống giáo. Từ hai
năm qua, khoảng một trăm dự án luật đã được đưa ra « với mục đích răn đe
báo chí ». Dự thảo mới nhất dành riêng cho Viện Kiểm sát khả năng « phong tỏa tất cả những thông tin không đáng tin cậy về các ngân hàng và công ty quốc doanh ».
Nga thúc đẩy kinh tế Crimée bằng máy đánh bạc và casino ?
Cũng liên quan đến Nga, nhật báo Le Monde quan tâm đến việc « Matxcơva nhắm vào các máy đánh bạc và casino để tái thúc đẩy nền kinh tế Crimée ». Một khi hiệu ứng ngất ngây của rượu sâm banh đã trôi qua, Matxcơva mới tỉnh giấc và thấy đầu đau như búa bổ.
Vụ sáp nhập Crimée có nguy cơ khiến ngân sách Nga phải trả giá đắt,
trong bối cảnh dự báo suy thoái trong quý II/2014. Matxcơva hứa hẹn tăng
hưu bổng và tăng lương trong lãnh vực công, không đánh thuế các doanh
nghiệp trong vòng 5 năm và thanh toán tiền gởi tiết kiệm. Để cứu vãn
kinh tế Crimée, 7 tỉ đô la đã được trích từ quỹ dự phòng và quỹ trợ cấp.
Bộ trưởng Tài chính Nga Anton Silouanov hứa sẽ bù đắp số thiếu hụt thuế
khóa cho vùng đất mới sở hữu, khoảng 1,5 tỉ đô la.
Trong một dự thảo luật đệ trình Quốc hội hôm 21/4, ông Putin đề nghị
biến Crimée thành « vùng thứ năm » được phép triển khai các máy đánh bạc
và casino. Bốn vùng được cho phép trước đó là Kaliningrad, Altai,
Krasnodar, Vladivostok. Vladimir Putin khẳng định : « Crimée có thể
cạnh tranh với các lãnh địa khác như Macao, Monaco và Las Vegas. Vùng
đất cờ bạc này có cơ hội rất lớn đạt được tầm vóc quốc tế ».
Tờ báo đặt câu hỏi, ai sẽ đến Las Vegas của Hắc Hải ? Từ khi bị Nga
sáp nhập, Crimée gần như bị tách rời với phần còn lại của thế giới,
không hãng hàng không nước ngoài nào bay đến. Hãng của Nga độc quyền nên
giá vé rất đắt. Sáu triệu du khách của Crimée năm 2013, hầu hết là
người Ukraina, sẽ không quay lại năm nay, còn đối với người Nga thì
Crimée không phải là điểm đến ưa thích.
Trước mắt, « tầm vóc quốc tế » của Crimée còn phải chờ đợi
lâu. Chuyển ngân bị tê liệt, thiếu tiền mặt, phụ tùng xe hơi không còn,
tòa án không hoạt động vì các thẩm phán chưa biết luật hình sự Nga !
Barack Obama vẫn xoay trục sang châu Á dù vướng Ukraina
Nhìn sang châu Á, Le Figaro có bài viết mang tựa đề « Barack Obama xoay trục sang châu Á, cho dù bận bịu với Ukraina ». Tổng
thống Mỹ phải trấn an các đồng minh châu Á, đang quan ngại trước sự bất
lực của Washington trước Matxcơva hay Damas, trong lúc căng thẳng tăng
cao tại khu vực.
Thông tín viên của Le Figaro tại Washington cho biết, việc xoay trục
sang châu Á chắc chắn sẽ diễn ra – đó là thông điệp của Tổng thống
Obama, vị Tổng thống « của Thái Bình Dương » trước khi lên đường công du
thăm các quốc gia đồng minh tại lục địa này. Việc chuyển trọng tâm
chiến lược của Hoa Kỳ được loan báo từ năm 2011 vẫn là « ưu tiên hàng
đầu » trong chính sách ngoại giao Mỹ. Việc Nga tấn công Crimée của
Ukraina vẫn không thay đổi được chủ trương này. Một viên chức Nhà Trắng
hôm thứ Hai 21/4 khẳng định : « Chúng tôi vẫn có thể vừa đi vừa nhai kẹo chewingum ».
Ông Barack Obama đi một vòng Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia và
Philippines trong bối cảnh khu vực hết sức căng thẳng. Đặc biệt là sự
hung hăng của Bắc Kinh tại Biển Đông : Trung Quốc lao vào cuộc chiến chủ
quyền với Philippines và Việt Nam – hai nước đang mong muốn Mỹ tăng
cường hỗ trợ ; bên cạnh đó là việc tuyên bố vùng nhận dạng phòng không ở
Biển Hoa Đông. Tất cả các đồng minh của Washington đang mong mỏi được
trấn an, sự thụ động của Hoa Kỳ trước hồ sơ Syria và Ukraina khiến họ lo
ngại.
Rõ ràng là cái bóng của Bắc Kinh đang đè lên chuyến công du này. Ý
định của Mỹ trở thành đối trọng với Trung Quốc không còn là bí mật với
bất kỳ ai, tuy vậy Washington vẫn biện minh là không muốn ngáng chân Bắc
Kinh, nhắc lại rằng chỉ muốn « hợp tác » với khu vực. Theo Le Figaro,
trong bối cảnh khủng hoảng hiện nay với Matxcơva, Obama sẽ phải cân nhắc
từng từ một về mối đe dọa Trung Quốc trong chuyến công du, vì ông hiểu
rõ là Putin cũng cần đến Bắc Kinh.
Lời thú tội kiểu Cách mạng văn hóa của blogger nổi tiếng
Cũng về châu Á, nhật báo Libération đề cập đến sự kiện truyền hình
Nhà nước Trung Quốc tuần rồi đã dàn cảnh việc nhà ly khai Tiết Tất Quần
(Charles Xue), bút danh Tiết Man Tử nhận tội. « Phóng sự » này được quay
trong một trại giam, cho thấy cảnh blogger có đến 12 triệu người theo
dõi đang « cải tạo tư tưởng ». Ông bị bắt vào tháng Tám với cớ « giao du
với gái mại dâm », tuy thực ra chính những hoạt động trên mạng mới đưa
ông vào tù.
Bị hai điều tra viên mặc đồng phục kèm sát từ tám tháng qua, kẻ tội
lỗi trước camera đã nhục nhã thú nhận là từ khi mở tài khoảng Vi Bác,
ông đã nhiễm thói kiêu ngạo, tự coi mình là Hoàng đế Trung Hoa vì mỗi
bài viết nhận được đến 100.000 lời bình luận. Người ta hiểu rằng blogger
này đã bị bắt lặp đi lặp lại nhiều lần lời thú tội cho có vẻ tự nhiên.
Ống kính máy quay phim dừng lại trước một tập hồ sơ dày cộm những bản
nhận tội của ông, để làm vui lòng Ban Tuyên huấn đảng Cộng sản Trung
Quốc, người đã chỉ đạo trong hậu trường hoạt cảnh này.
Doanh nhân Mỹ gốc Hoa Charles Xue nằm trong số khoảng 100 nhân vật
nổi tiếng nhất Trung Quốc được gọi là « Đại V » (Da V, những tài khoản
lớn mà danh tính của chủ nhân đã được kiểm tra), mà các bài viết của họ
được 5, 10 thậm chí 15 triệu người theo dõi. Một số có ảnh hưởng lớn đến
nỗi đảng coi họ là mối đe dọa. Hôm 10/4, Ban Tuyên huấn đã triệu tập
các Đại V lên, yêu cầu viết cam kết sẽ tự kiểm duyệt. Ông Xue là một
trong những người hiếm hoi dám từ chối, và đã bị chọn lựa trừng trị để
làm gương : chỉ vài ngày sau ông bị bắt.
Lời thú nhận và xin khoan hồng của ông mang dáng dấp của thời kỳ Cách
mạng văn hóa, và bài phóng sự cho biết Charles Xue sẽ được trả tự do có
điều kiện. Được Libération hỏi, phải chăng việc thú tội công khai là
cái giá phải trả để được tự do, luật sư của ông không muốn đưa ra lời
bình luận nào.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét