Chu Chi Nam (Danlambao)
- Qua 2 cuộc khủng khoảng kinh tế năm 1997, 2008 và hiện nay Khối Âu
châu, nhất là những nước của đồng Euro, đang gặp khó khăn, nhiều nhà
báo, nhiều nhà bình luận, tư tưởng, lý thuyết gia cho rằng cần phải làm
lại thế giới.
Người ta có thể nói là mục đích vẫn không thay đổi, đó là làm sao để con
người sống một cách hạnh phúc hơn, ít nhất là những quyền căn bản của
con người về vật chất, như khi đói thì phải có cơm ăn, khi rét thì phải
có áo mặc, khi bệnh thì phải có thuốc uống; về tinh thần, thì ít nhất
những quyền căn bản như tự do ngôn luận, tự do tư tưởng, tự do lập hội,
tự do chính trị v.v... phải được tôn trọng.
Nhưng để đạt được mục đích đó thì phải làm gì?
Nhất là với cụm từ "Làm lại thế giới", người ta nghĩ đến cả ngàn, cả
triệu và cả tỷ hành động khác phải làm. Tuy nhiên tất cả những hành động
đó có thể thâu tóm trong 2 lãnh vực: tư tưởng và thực hành.
Về tư tưởng thì phải xét tất cả những tư tưởng áp dụng từ trước tới giờ, phê bình, sửa sai và nếu có thể đưa ra tư tưởng mới.
Về hành động thì làm sao áp dụng đúng đắn những tư tưởng mà cho là tốt
đẹp, không sai trệch mục đích, nhưng cũng không bị lâm vào cảnh "Đẽo chân để đi vừa giày",
ép thực tế đi theo một lý thuyết, một tư tưởng ảo tưởng; như trường hợp
những chế độ cộng sản, ảo tưởng nghĩ rằng đi xây một xã hội công bằng,
nhưng thực tế là một xã hội bất công nhất, ảo tưởng nghĩ rằng bãi bỏ
quyền tư hữu, nhưng thực tế thì giới lãnh đạo có đầy quyền tư hữu, thu
tóm quyền tư hữu của toàn dân vào tay một thiểu số người là đảng đoàn,
cán bộ, con ông, cháu cha.
Đó là một cách nhìn, nhưng có một cách nhìn khác, "Làm lại thế giới",
đây có nghĩa là làm lại nền văn hóa, văn minh mà thế giới đang sống.
Tôi xin từ từ đi vào mỗi lãnh vực.
Văn có nghĩa là "Đẹp", hóa có nghĩa là "Biến thành", biến thành đẹp là văn hóa.
Văn minh, văn cũng có nghĩa là đẹp, và khi cái đẹp đó tỏa sáng, vì
"Minh" là sáng, thì trở thành văn minh. Có những ý nghĩ sai làm cho rằng
văn hóa thiên về tư tưởng, văn học, nghệ thuật, còn văn minh thiên về
vật chất, kỹ thuật. Không phải như vậy.
Chữ văn hóa theo tây phương, cả ngôn ngữ Anh và Pháp, là chữ "La culture" lúc đầu có nghĩa là "La culture est ce qui contre la nature" -
văn hóa là cái gì chống lại thiên nhiên. Chẳng hạn như để chống nắng,
chống mưa, con người dựng lên dù là một túp lều tranh để ở, đó là văn
hóa. Một cục đá để vậy là thiên nhiên, nhưng cục đá được gọt đẽo, thành
pho tượng, thì là văn hóa.
Chữ văn minh, tây phương là "Civilisation" có nghĩa là "Tổng
hợp những hiện tượng xã hội, tôn giáo, trí thức, văn nghệ, khoa học và
kỹ thuật của một dân tộc và được trao truyền qua giáo dục" (L’ensemble
des phénomènes sociaux, religieux, intellectuels, artistique,
scientifique et techniques propres à un peuple et transmis par
l’éducation).
Từ đó, khi nói đến "Làm lại thế giới" có nghĩa là làm lại văn minh, đồng
thời cũng có nghĩa làm làm lại tất cả những gì liên quan đến đời sống
con người, đến xã hội con người, đến tôn giáo, tri thức, nghệ thuật,
thẩm mỹ, khoa học và kỹ thuật.
Ở điểm này, tôi xin có một ý kiến là "Nên thận trọng".
Karl Marx và những người cộng sản muốn làm lại văn hóa và văn minh của nhân loại.
Marx viết: "Chủ nghĩa cộng sản loại bỏ những chân lý muôn thuở, loại
bỏ tôn giáo và đạo đức, thay vì cải thiện chúng và nó đi ngược lại tất
cả những phát triển lịch sử từ trước cho tới giờ" (K. Marx – Manifeste du Parti communiste – trang 51 – www.librio.net).
Kinh nghiệm cho chúng ta thấy gì?
Hơn 100 triệu người bị chết oan uổng bởi cộng sản. Xã hội cộng sản với
những nước còn lại như Trung cộng và Việt Nam là một xã hội vô đạo đức,
man dại, cầm thú, con người cấu xé lẫn nhau, con có thể giết cha, chửi
mẹ, vì tiền, bạn bè có thể giết nhau vì lợi.
Một xã hội mà chính Tập Cận Bình, nhân vật thứ nhì và sắp lên ngôi thứ nhất của đảng cộng sản, cũng tuyên bố: "Đảng cộng sản là nới qui tụ những phần tử xấu xa, vô trách nhiệm, ích kỷ nhất."
Chúng ta có thể nói văn hóa, văn minh là tất cả việc làm của con người,
có tính chất thế thứ, trao truyền, từ đời này qua đời khác, nhằm mục
đích là tạo hạnh phúc cho con người, ít nhất là thỏa mãn được những nhu
cầu căn bản của nó trên 2 phương diện vật chất và tinh thần, như trên đã
nói.
Chúng ta có thể ví văn minh như một cái cây. Quá khứ là rễ cây, hiện tại là thân cây, tương lai là cành lá.
Một cái cây không thể sống vì không rễ, cũng không thể sống nếu thiếu
cành lá hay thân cây. Mà một cái cây lớn là một cây mà rễ phải đi sâu
vào lòng đất để hút nhựa, thân cây phải to lớn để chuyển nhựa, cành lá
phải rườm rà để thâu nhận ánh sáng từ muôn hướng.
Một nền văn minh mà đoạn tuyệt với quá khứ là một nền văn minh chết. Hay
tự đóng cửa không thâu nhận tinh hoa của nước ngoài cũng chết vậy.
Chẳng khác nào một cây không rễ và không cành lá, chỉ là một khúc gỗ.
Bởi lẽ đó phải thận trọng với những ý nghĩ, tư tưởng "Làm lại thế giới",
"Làm lại văn hóa, văn minh", nhất là tư tưởng cho rằng để làm văn minh
mới thì phải phá hủy tất cả những gì thuộc văn minh cũ. Lịch sử đã chứng
minh rằng bảo tồn văn hóa chính là kiến tạo văn hóa mới.
Tôi không trách những nhà báo, vì lý do nghề nghiệp, có thể đưa ra những
tiêu đề giật gân để câu khách, như tờ báo L’Expension của Pháp, số 772,
tháng 3/2012, với tiêu đề "Làm lại thế giới" (Refaire le monde),
nhưng cũng có phần do những nhà báo, những nhà tư tưởng chưa suy nghĩ
đến nơi đến chốn, có tính hứng khởi, dựa vào sự kiện một vài khủng
hoảng, đã đưa ra những khẩu hiệu thiếu suy nghĩ.
Bằng chứng trong quá khứ, đó là Karl Marx.
Ai cũng biết Marx viết quyển Tuyên ngôn thư Đảng cộng sản, quyển Thánh
Kinh của người cộng sản, lúc chưa đầy 30 tuổi, và viết trong vòng có 3
tuần.
Thật vậy, vào đầu năm 1847, qua những gợi ý của Babeuf, một người đã
tham gia Cách mạng Pháp 1789, sau đó tiếp nối bởi những người tranh đấu
cho thợ thuyền Âu châu, trong đó có Marx và Engels, một cuộc Đại hội sơ
khởi, tiền thân của Quốc tế Cộng sản (Internationale), được triệu
tập ở bên Luân đôn, Anh quốc. Lúc đó Marx (1818 – 1883) đã đang sống
lưu vong ở Bruxelles, Bỉ, không có phương tiện đi, cử Engels đại diện.
Trong cuộc họp, Engels được bầu làm thư ký, ghi chép tất cả những phát
biểu của các đại diện, và được trao cho Marx soạn thảo bản tuyên ngôn.
Marx chần chờ, sau nhiều lần bị ban thư ký Đại hội cảnh cáo, đòi trả lại
những điều đã được ghi chép, để cho người khác viết. Lúc đó Marx mới
bắt đầu cầm bút viết vào cuối năm 1847, và chỉ trong ba tuần, thì viết
xong bản Tuyên ngôn thư Đảng Cộng sản.
Điều này chứng tỏ Marx là một người vô cùng thông minh, nhưng đồng thời
cũng chứng tỏ những điều Marx viết chưa được suy nghĩ chín chắn, có tính
cách lãng mạn, cảm hứng nhiều hơn là có tính cách đắn đo, khoa học.
Chẳng hạn câu mở đầu: "Lịch sử nhân loại của bất cứ một xã hội nào cho tới ngày hôm nay, chỉ là lịch sử của đấu tranh giai cấp."
Chắc chắn vào tuổi đời 29, Marx chưa có thể đọc nhiều về lịch sử nhân
loại, thêm vào đó lại đơn giản lịch sử qua đấu tranh giai cấp.(1)
Tôi viết điều này để nhắc nhở rằng những tư tưởng đơn giản hóa vấn đề,
thâu gọn qua những khẩu hiệu, những biểu ngữ nhiều khi đi đến những hậu
quả khó lường, như tiêu đề "Làm lại thế giới" là quá đơn giản, có thể
mang lại một vài ý kiến, nhưng chưa đủ và rất dễ mang đến nguy hại khi
áp dụng, nhất là khi những ý tưởng đơn giản này bị lọt vào tay những
chính quyền độc tài.
Kết quả 100 triệu người chết vì những ý tưởng đơn giản, ảo tưởng của Marx là vậy.
Trở về đề tài "Làm lại thế giới", với tờ báo L’ Expansion, tờ báo này có
đưa ra một số bài viết của một số tác giả cũng có tiếng trong lãnh vực
kinh tế, đưa ra một số giải pháp về kinh tế, tài chính, với một số biện
pháp như phân chia công việc trên thế giới, quốc gia nào có khả năng nào
thì chuyên sản xuất về ngành đó rồi trao đổi; cũng có người chủ trương
trở về bảo vệ mậu dịch, bải bõ chính sách toàn cầu hóa kinh kế, người
khác thì chủ trương có một chính quyền kinh tế thế giới, được toàn thế
giới bầu ra, bên cạnh Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc.
Chỉ nói về kinh tế thôi, mà bảo làm lại thế giới thì cũng hơi quá, thêm
vào đó ngay trong lãnh vực kinh tế, tôi thấy những đề nghị này có tính
chất cải cách kinh tế, nhiều hơn là làm lại.
Và tôi cũng chủ trương là phải cải tổ kinh tế, và chỉ có kinh tế, hơn là
làm lại từ đầu, vì những lãnh vực khác, như chính trị, tôi nghĩ dù
không phải là một chế độ thật hoàn hảo, nhưng chế độ dân chủ vẫn là một
chế độ tốt nhất từ xưa tới nay, trong lịch sử nhân loại; về đạo đức tôn
giáo, tôi cũng nhận thấy những lời dạy của những tôn giáo lớn, rằng con
người phải ăn hiền, ở lành, phải giữ tâm trong sáng, không gian ác, giết
người, những lời dạy này vẫn còn giá trị căn bản và toàn cầu, không cần
chi phải làm lại; về văn hóa, nghệ thuật, thế giới ngày nay cũng chẳng
có chi phải đặt lại vấn đề, phải làm lại...
Để cải tổ, thì chúng ta phải biết phải cải tổ cái gì trên phương diện lý
thuyết và thực hành, và cuộc khủng hoảng ngày hôm nay, nguyên do chính
là đâu.
Tôi nghĩ thì cuộc khủng hoảng này mang tính chất kinh tế, phải nói rõ hơn là khủng hoảng tài chánh và ngân sách.
Đây là khủng hoảng từ những biện pháp áp dụng, chứ ngay trên phương diện
tư tưởng, những nguyên tắc căn bản lập ra bởi Adam Smith của trường
phái Kinh tế tự do (Ecole libérale),
theo đó phải tôn trọng quyền tự do kinh tế, phải tôn trọng quyền tự do
tư hữu, tự do mậu dịch, và sự phân công lao động quốc tế, cũng như đạo
đức căn bản trong việc mậu dịch là đừng gian dối, lừa đảo; rằng quốc
gia, nhà nước chỉ nên giữ một vai trò hướng dẫn chứ không áp đặt, chỉ
can thiệp để điều chỉnh thị trường, chứ thị trường tự nó có thể điều
chỉnh chính nó; rằng nhà nước chỉ nên chú trọng vào giáo dục và xây cất
hạ tầng cơ sở. Những nguyên tắc này vẫn còn giá trị, không cần đặt lại,
làm lại.
Trường phái Kinh tế Tân Tự do (Ecole Néo – Libérale),
mà theo tôi, người đại diện xứng đáng nhất là John M. Keynes, theo đó
cũng cần có sự can thiệp của nhà nước, chính quyền vào trong đời sống
kinh tế, qua chính trị ngân sách và tiền tệ (politique budgétaire et monétaire).
Chính quyền có thể chi tiêu lố ngân sách để kích thích kinh tế qua kích
cung bằng cách giảm thuế cho những chủ nhân, để họ có thể giảm giá, để
cạnh tranh, hay kích cầu là chính phủ có thể tăng lương thợ, để kích
thích tiêu thụ, một khi tiêu thụ kích thích, tăng, thì kinh tế hoạt đông
bình thường trở lại; hoặc qua chính sách tiền tệ là tăng hay giảm lãi
xuất chính, do ngân hàng trung ương quyết định, để dân dễ dãi vay tiền
làm ăn, hay tăng lãi xuất để tránh nạn lạm phát.
Chính sách kinh tế tân tự do của Keynes đã được áp dụng bắt đầu và thành
công mỹ mãn với chính sách kinh tế của Hoa kỳ thời Roosevelt từ năm
1933 tới 1945.
Tuy nhiên, từ đó đến nay, người ta đã lạm dụng chính sách kinh tế của
Keynes, ông chủ trương thâm hụt ngân sách là không quá 3% mỗi năm, chủ
trương nợ nhà nước là không quá 60% tổng sản lượng quốc gia. Nhưng ngày
hôm nay nhìn lại những nước bị khủng hoảng, từ Hy Lạp qua Tây Ban Nha,
Hoa Kỳ, Pháp, chúng ta thấy, thâm hụt ngân sách không nước nào dưới 3%,
nợ quốc gia không nước nào dưới 60%. Ngay cả Hoa Kỳ, nợ là 100%, Hy Lạp
là 200%, Pháp là 87%, Đức là 80%.
Bởi lẽ đó cuộc khủng hoảng hiện nay là cuộc khủng hoảng về tài chánh và
chính sách ngân sách, chứ không phải là cuộc khủng hoảng kinh tế (theo
nghĩa là những căn bản kinh tế của Adam Smith và Keynes là sai), càng
không phải là toàn diện. Nên không cần phải "Làm lại thế giới" như một
số người nghĩ. Nó lại không phải là cuộc khủng hoảng về văn minh, mà cần
phải đi làm lại một nền văn minh khác.
Một nhà tư tưởng đã nói: "Bất cứ một xã hội nào mà không được soi sáng bởi những nhà hiền triết, thì sẽ bị lừa bởi những thầy lang băm" (Toute société qui n’est pas éclairée par des philosophes, sera trompée par des charlatans).
Thầy lang băm Marx và Engels đã làm cho nhân loại phải trả một giá rất
đắt là trên 100 triệu nạn nhân. Ngày hôm nay, không vì khủng hoảng tài
chánh và ngân sách, mà đặt lại ngay cả những nguyên tắc chính về kinh tế
của những Adam Smith, Keynes, nói chi đến đặt lại cả những nguyên tắc
về triết lý, tôn giáo, đạo đức.
Cẩn thận, không khéo lại bị lâm vào cảnh lang băm lừa đảo (1).
Paris ngày 14/04/2012
____________________________________
Chú thích:
Xin xem thêm những bài về Adam Smith, Keynes và Marx, trên http://perso.orange.fr/chuchinam/


Cam ơn lần nữa!Xin lưu bài lại để gặm nhấm!