Gia Minh, biên tập viên RFA
2012-04-18
Một trong những biện pháp được cơ quan chức năng đưa ra nhằm giúp
giảm thiểu tác động của tình trạng biến đổi khí hậu khiến nước biển
dâng tác động đến nhiều vùng biển của Việt Nam là trồng rừng ngập mặn.
Rừng ngập mặn ở Hải Phòng, ảnh chụp trước đây.
Ngoài ra hệ sinh thái rừng ven biển này còn giúp ngăn bớt gió bão,
sóng lớn … đối với vùng cát ven bờ. Trong chuyên mục Khoa học - Môi
trường kỳ này, mời quí vị cùng trở lại với đề tài bảo tồn và khôi phục
rừng ngập mặn tại Việt Nam hiện nay.
Mất 80% diện tích rừng ngập mặn
Có đến 80 phần trăm rừng ngập mặn của Việt Nam đã bị biến mất trong
nửa thế kỷ qua. Đây là thông tin chính thức được công bố tại hội thảo
diễn ra hồi ngày 27 tháng 3 vừa qua tại thành phố Đà Nẵng.
Từ khoảng năm 43 - 45, chúng ta có diện tích khoảng 430 ngàn héc ta, bây giờ chỉ còn khoảng hơn 160 ngàn héc ta thôi, như thế mất 80% là đúng.
TS Mai Sỹ Tuấn
Hội thảo tập huấn báo chí về đầu tư cho các hệ sinh thái vùng bờ tổ
chức do Trung tâm Đào tạo Truyền thông môi trường thuộc Tổng Cục Môi
trường cùng phối hợp với các đơn vị quốc tế khác như Tổ chức Nghiên Cứu
Lâm nghiệp Quốc tế, Tổ chức Minh bạch Quốc tế…
Thực tế mất đến 80% rừng ngập mặn trong chừng nửa thế kỷ qua của Việt
Nam được các chuyên gia cho nguyên nhân chủ yếu vì tình hình phát triển
kinh tế, công nghiệp hóa, đô thị hóa, và cụ thể là phong trào nuôi tôm.
PGS TS Mai Sỹ Tuấn, trưởng khoa Sinh học, giám đốc Trung tâm Nghiên
cứu Rừng ngập mặn, thuộc Đại học Sư Phạm Hà Nội, nêu lại nguyên nhân
tình trạng giảm thiểu hệ sinh thái rừng ngập mặn trong những năm qua tại
Việt Nam như sau:
“Từ khoảng năm 43 - 45, chúng ta có diện tích khoảng 430 ngàn héc
ta, bây giờ chỉ còn khoảng hơn 160 ngàn héc ta thôi, như thế mất 80% là
đúng. Trong giai đoạn chiến tranh mất một phần lớn, nhưng sau chiến
tranh khả năng phục hồi của rừng ngập mặn khá tốt. Hiện nay nguyên nhân
chính dẫn đến mất rừng ngập mặn tại Việt Nam là do mâu thuẫn giữa khai
thác phát triển kinh tế với bảo tồn. Điểm lớn nhất hiện nay là chuyển
rừng ngập mặn sang nuôi trồng hải sản, nhất là nuôi tôm, ngao (clam) và
một số khác…Trước đây nữa ở phía Bắc, chuyển rừng ngập mặn sang làm nông
nghiệp…”
Tuy nhiên trong những năm qua chính quyền Việt Nam cũng đã có chủ
trương bảo tồn và phục hồi những hệ sinh thái rừng ngập mặn tại nhiều
địa phương trong cả nước. Bên cạnh đó một số tổ chức phi chính phủ cũng
hổ trợ cho Việt Nam trong công tác này. Hoạt động này được ông Mai Sỹ
Tuấn trình bày như sau:
Rừng ngập mặn ở Phú Yên, ảnh chụp trước đây. Photo courtesy of vacne. org.vn
Một trong những khu vực được cho là cần thiết phải có hệ sinh thái
rừng ngập mặn ven biển đó là dãi đất hẹp miền Trung của Việt Nam. Đây là
khu vực được xem nằm trong ưu tiên trong công tác này. Một chuyên gia
đang thực hiện dự án trồng rừng miền Trung, ông Phan Hồng Anh, phó
trưởng ban nghiên cứu rừng ngập mặn của Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên
Môi trường, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết về tình hình trồng rừng
ngập mặn ở khu vực miền Trung:
“Thực ra cơ bản đất trồng rừng ở miền Trung bây giờ không còn
nhiều. Những vùng trồng được thì trồng hết rồi, còn những vùng còn lại
là vùng ‘khó khăn’. Nếu trồng thì phải trồng theo phương pháp cải cách
so với trước đây, phí đầu tư lớn. Những vùng bị hủy hoại bởi thiên
nhiên, thiên tai, xói lở trồng rừng rất khó.
Hiện nay nguyên nhân chính dẫn đến mất rừng ngập mặn tại Việt Nam là do mâu thuẫn giữa khai thác phát triển kinh tế với bảo tồn.
TS Mai Sỹ Tuấn
Trước đây kinh phí trồng cho một héc ta kinh phí khoảng từ 7-10
triệu; nay cả trăm triệu và hơn nữa, có những dự án phải mất 200 triệu
một héc ta mới đạt được hiệu quả.
Miền Trung khác so với những nơi khác do đồi núi lớn, độ dốc cao,
lượng mưa xuống xói mòn nên các bãi bồi ven biển không nhiều. Diện tích
rừng ngập mặn ở miền Trung từ Hà Tĩnh vào đến Ninh Thuận, Bình Thuận
nhỏ. Có một số tỉnh chuyển sang nuôi tôm hết, và diện tích rải rác.
Hiện chúng tôi đang tổ chức phục hồi lại những vùng đó, mà hiện
nay mới khởi điểm ở Thanh Hóa. Dự án 200 héc ta ở Hậu Lộc, năm rồi mới
trồng được 26 héc ta. Bình Định cũng đang được giúp với vườn ươm cây để
sau này đưa ra trồng ở các tỉnh quanh trung trung bộ.
Hiện nay chỉ đạo của cấp bộ cũng mới trong quá trình qui hoạch, đề
xuất chứ để thực hiện dự án thì chưa có gì… Chủ yếu do NGOs, các tổ
chức quốc tế tài trợ.”
Nước đến chân, nhảy không kịp?
Những nỗ lực trong hoạt động bảo tồn những khu rừng ngập mặn còn lại
chỉ chừng 20 % so với 50 năm trước đây, rồi công tác trồng mới để khôi
phục hệ sinh thái quan trọng này ra sao?
Tiến sỹ Mai Sỹ Tuấn đánh giá:
Rừng ngập mặn ở Bình Thuận. Photo courtesy of VFEJ.
Vậy những biện pháp cần thiết để có thể giúp nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn, khôi phục rừng ngập mặn ra sao?
Tiến sỹ Mai Sỹ Tuấn đưa ra những công tác cần làm với một số ưu tiên hiện nay:
“Mục đích của chúng ta là phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn ở
mọi nơi có thể được; nhưng nơi nào cần nhất thì phục hồi trước nhất.
Chúng tôi mong muốn phát triển hệ sinh thái rừng ngập mặn ở miền Trung
Việt Nam: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị… là những
tỉnh luôn phải hứng chịu các điều kiện của gió bão. Trồng rừng ngập mặn ở
những nơi đó khó nhưng nếu có kinh phí để trồng sẽ giúp đời sống người
dân đỡ khó khăn hơn.
Ngoài ra, tập trung phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn đang bị
xói lở để bảo vệ lãnh thổ bờ biển ở các tỉnh như Sóc Trăng, Kiên Giang …
cũng là ưu tiên lớn.
Ưu tiên bao trùm là không để diện tích quí giá hiện nay giảm xuống.
Ưu tiên bao trùm là không để diện tích quí giá hiện nay giảm xuống.
Mục đích của chúng ta là phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn ở mọi nơi có thể được; nhưng nơi nào cần nhất thì phục hồi trước nhất.
TS Mai Sỹ Tuấn
Nói thì đơn giản, nhưng mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển kinh
tế vẫn cón; cho nên phải cần làm tốt công tác qui hoạch, tuyên truyền
cho các cấp lãnh đạo và nhân dân địa phương để bảo tồn và phát triển hệ
sinh thái rừng ngập mặn.”
Hồi đầu tháng ba vừa qua, Bộ Tài Nguyên - Môi trường Việt Nam cho
công bố chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, nước biển dâng với bốn
kịch bản. Với kịch bản nếu nước biển dâng 1 mét thí sẽ có đến 39% diện
tích khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, trên 10% diện tích vùng đồng bằng
Sông Hồng, Quảng Ninh và trên 2,5% diện tích các tỉnh ven biển miền
Trung, và trên 20% diện tích thành phố Hồ Chí Minh có nguy cơ ngập.
Nếu mọi việc không được chuẩn bị ngay từ lúc này với những biện pháp
tích cực mà trong đó là ngưng chạy theo lợi nhuận trước mắt, dành đất để
trồng rừng ngập mặn ven biển như khuyến cáo của nhiều chuyên gia, thì
đến khi ‘nước đến chân’, không còn nhảy kịp.
Mục Khoa học - Môi trường kỳ này tạm dừng tại đây. Hẹn gặp lại quí vị
và các bạn trong chương trình kỳ tới. Gia Minh chào tạm biệt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét