Stuart Grudgings * Chuyển dịch: Bần Cố Nông (Danlambao) - Trong
lúc bộ trưởng Ngoại giao Philippines Albert del Rosario đang nêu nên
vấn đề nhạy cảm của Biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) tại cuộc họp thượng
đỉnh châu Á tuần trước, microphone của ông bất chợt bị chết.
Một trục trặc kỹ thuật, nước chủ nhà Campuchia cho biết như thế. "Có lẽ là một điều gì đó nham hiểm hơn",
một nhà ngoại giao thất vọng bởi những nỗ lực của Trung Quốc - đồng
minh của Campuchia - cho biết, đã có những hành động nhằm loại bỏ các
vấn đền Biển Đông ra khỏi chương trình nghị sự.
Tin đó và những thông tin khác,
từ những nhà ngoại giao có liên quan trực tiếp đến các cuộc đàm phán mô
tả lại cho Reuters biết, cho thấy các quốc gia Đông Nam Á đã bị chia rẽ trầm trọng do ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực ngày càng lớn.
10 quốc gia Hiệp hội các quốc gia
Đông Nam Á (ASEAN), với mục đích tạo thành một khối kinh tế kiểu EU vào
năm 2015, khẳng định rằng họ vẫn còn đoàn kết bất chấp sự thất bại lần
đầu tiên trong 45 năm của khối vì đã không đưa ra được một tuyên bố
thống nhất nào cho hội nghị thượng đỉnh lần này.
Tuy nhiên, những cuộc phỏng vấn
của Reuters cho thấy sự bất hòa sâu sắc và nóng nảy tại hội nghị thượng
đỉnh vào tuần trước, trái ngược với châm ngôn của ASEAN là hòa hợp và
tranh luận hài hòa. "Đó là một trong các cuộc họp nóng nhất trong lịch sử của ASEAN",
một nhà ngoại giao đã cho biết. Một người khác cũng mô tả Campuchia,
nước hiện giữ chức chủ tịch ASEAN quay vòng trong năm nay, là "chiếc ghế tồi tệ nhất",
và cho biết Trung Quốc đã có hiệu quả mua lòng trung thành của nó
(Campuchia) và của một số quốc gia khác với sự "bố thí" kinh tế hào
phóng.
Sự cố đã để lại những nỗ lực
xây dựng các "quy tắc ứng xử" hàng hải năm nay giữa ASEAN và Trung Quốc
đổ vỡ, và làm tăng nguy cơ leo thang về chính sách "bên miệng hố chiến
tranh" hải quân trên vùng biển giàu dầu hỏa với khả năng biến thành cuộc
xung đột.
Đó cũng những thách thức lớn phải
đối mặt bởi Hoa Kỳ và chính sách tái tập trung quân sự và kinh tế vào
châu Á, đáp trả lại cho sự vươn lên của Trung Quốc. Biển Nam Trung Hoa
(Biển Đông) đã trở thành điểm nóng quân sự lớn nhất châu Á vì những
tuyên bố chủ quyền của Bắc Kinh đối nghịch với Việt Nam và Phi Luật Tân,
cùng tranh đua khai thác trữ lượng dầu mỏ có thể rất lớn ở khu vực.
Trung Quốc VI PHẠM, bên trong chính điện
Sự thất bại chạm vào một nỗi sợ
hãi lâu dài của ASEAN, ông Carlyle Thayer, một giáo sư danh dự tại Đại
học New South Wales tại Học viện Quốc phòng Úc - mà thiếu sự thống nhất
sẽ cho phép các quyền lực ngoại quốc lợi dụng sự khác biệt của khối. "Điều này là lỗ thủng lớn đầu tiên cho bờ đê tự chủ của khu vực," ông nói. "Trung Quốc đã tiến đến khu vực riêng (chính điện) trong ASEAN và dùng lối chơi trên các phân hóa nội bộ ASEAN."
Thủ tướng Campuchia là ông Hun
Sen đã giận dữ bác bỏ ý kiến cho rằng Trung Quốc đã "mua" sự hỗ trợ của
Campuchia trong vấn đề tranh chấp Biển Đông. Đầu tư trực tiếp của Trung
Quốc tại Campuchia là 1 tỷ 200 triệu đô la trong năm 2011, gấp 10 lần so
với của Hoa Kỳ, theo ước tính của Hội đồng của chính phủ cho sự phát
triển của Campuchia. Trung Quốc đầu tư và thương mại cũng gia tăng ở các
nước láng giềng là Miến Điện và Lào.
Theo các nhà ngoại giao cho biết
thì Campuchia gạt bỏ đi những nỗ lực đưa vấn đề về vùng biển tranh chấp
vào trong cuộc họp ASEAN tuần trước cũng như Diễn đàn Khu vực ASEAN, bao
gồm Nhật Bản và Hoa Kỳ. Tổng thư ký ASEAN là Surin Pitsuwan đã bị cắt
ngang trong bài diễn văn của ông bởi bộ trưởng ngoại giao của Campuchia.
Bởi vì ông đã cố gắng nêu các chủ đề (Biển Đông) vào trong hội nghị,
một số nhà ngoại giao Đông Nam Á đã cho biết như thế.
Sự cố microphone của Del Rosario
đã xảy ra tại một cuộc họp sáng thứ năm trong cuộc họp cấp bộ trưởng,
các nhà ngoại giao cho biết, khi ông đang nêu vấn đề ra mặc dù khăng
khăng của Cam-pu-chia rằng nó không nên được thảo luận. Người phát ngôn
viên Bộ Ngoại giao Cam-pu-chia cho biết thật là "khập khiểng" khi nói
rằng microphone đã được cố tình tắt đi.
Hôm thứ Sáu, ngày cuối cùng của
hội nghị thượng đỉnh, các nhà ngoại giao tranh thủ để tránh sự sỉ nhục
và đồng ý một văn bản giờ thứ 11 cho một tuyên bố chung. Nước khổng lồ
Indonesia của khu vực là quốc gia khởi xướng. Bộ trưởng Ngoại giao Marty
Natalegawa thậm chí được gọi người đồng nhiệm Singapore trở lại từ sân
bay để giúp soạn thảo một bản thỏa thuận, một nhà ngoại giao ASEAN đã
nói.
Ông Natalegawa đã soạn thảo 18
phiên bản khác nhau của bản tuyên bố trong một nỗ lực tuyệt vọng để xoa
dịu cả Campuchia và hai quốc gia yêu cầu là Philippines và Việt Nam, một
nhà ngoại giao cho biết. Nhân viên của ông Natalegawa đã chạy hối hả
qua Cung Hòa bình ở Phnom Penh để có được bản dự thảo mới nhất cho các
máy in.
Tuy nhiên, cố gắng cuối cùng đã
bị đình trệ bởi sự thiếu thiện chí của Campuchia cho bất kỳ sự đề cập
nào đến Bãi đá ngầm Scarborough - nơi tranh chấp hải quân gần đây giữa
Trung Quốc và Phi Luật Tân - ngay cả sau khi Manila chấp nhận một đề
nghị từ Indonesia là thay đổi ngôn từ thành "bãi cát ngầm liên quan".
"Nước chủ nhà cần đóng một vai trò lớn hơn, nhưng họ đã không làm", một nhà ngoại giao ASEAN nói.
Và sau đó bất hòa xảy ra. Phi
Luật Tân cho biết họ lấy làm tiếc về kết quả và ông Del Rosario đã tổ
chức một cuộc họp báo ở Manila để lên án "sự gia tăng quyết đoán" của
một nước không nêu tên (nước lạ!) trong vùng biển tranh chấp, và cảnh
báo rằng nước đó đã làm gia tăng nguy cơ xung đột.
Đó là ngôn ngữ cực kỳ thẳng thừng
đến từ một hiệp hội từ lâu đã gạt bỏ những chỉ trích về sự nhạt nhẽo
trong các báo cáo và thiếu các chính sách mạnh mẽ bằng cách trích dẫn đó
là đường lối của ASEAN - phương pháp riêng biệt và hợp tác không xung
đột.
Quy Tắc Ứng Xử bị lung lay
Trung Quốc tuyên bố tất cả vùng
biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) trong vòng một khổng lồ, vòng lặp "chín
đoạn", và đã từ chối bất kỳ "quốc tế hóa" các tranh chấp hoặc đàm phán
song phương trực tiếp. Họ đã được sử dụng các đường chấm chấm trên bản
đồ có niên đại cho chính phủ Quốc Dân Đảng của những năm 1940. Tháng
trước, Bắc Kinh cho biết nó đã bắt đầu tình trạng "sẵn sàng chiến đấu "
tuần tra quanh các vùng biển mà Việt Nam tuyến bố chủ quyền sau khi bày
tỏ sự phản đối mạnh mẽ luật biển Việt Nam khẳng định chủ quyền đối với
các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Bây giờ, Phi Luật Tân và Việt
Nam, hai quốc gia nhìn thấy một sự leo thang đối đầu hải quân với Trung
Quốc, muốn sự ủng hộ của ASEAN để giúp họ chống lại gã khổng lồ trong
khu vực. Nếu không có một lập trường mạnh mẽ của ASEAN, những nước này
có thể thúc đẩy mở rộng liên minh với Hoa Kỳ mạnh mẽ hơn. Khi làm như
vậy, họ cũng phải cảnh giác về những thiệt hại thương mại chặt chẽ và
quan hệ đầu tư với Trung Quốc, nền kinh tế ảnh hưởng lớn của châu Á.
Khối ASEAN và Trung Quốc bắt đầu
các cuộc đàm phán chính thức về quy tắc ứng xử (COC) để giúp chế ngự các
tranh chấp trong tháng Chín này, hy vọng sẽ hoàn tất một thỏa thuận vào
kỳ hội nghị thượng đỉnh ASEAN kế, trong tháng mười một. Sự cố chua cay
tuần trước đặt nghi ngờ của kế hoạch này vào thời điểm mà các căng thẳng
hải quân đang gia tăng mạnh mẽ.
"Làm thế nào mà ASEAN có thể đóng một vai trò trung tâm khi nó không có một quan điểm chung?"
Bộ trưởng Ngoại giao Indonesia Marty Natalegawa cho biết vào hôm thứ
Hai, tuyên bố ông sẽ công du các nước ASEAN trong tuần này để cố gắng
đạt được một tuyên bố chung.
Tất cả các bên trở nên cứng rắn
hơn, khuyến khích bởi chủ nghĩa dân tộc ngày càng cao về khu vực tranh
chấp trong các quốc gia đòi chủ quyền, điều đó làm giảm cơ hội một quy
tắc có ý nghĩa được ký kết và đồng thời gia tăng khả năng của một cuộc
đụng độ hải quân.
Thêm vào sự bi quan cho một quy
tắc ứng xử là các quốc gia nắm giữ chức Chủ tịch ASEAN trong hai năm
tiếp theo, đó là vương quốc Brunei nhỏ bé vào năm tới và tiếp theo vào
năm 2014 là Miến Điện (nước phụ thuộc vào Trung Quốc).
Một tập hợp các quy tắc ràng buộc
sẽ là một hướng cho châu Á thiếu cơ chế an ninh để có thể ngăn chặn sự
leo thang căng thẳng thành một cuộc xung đột hải quân toàn diện.
"NATO và Liên Xô đã có những
cơ chế như thế. Nếu bất cứ điều gì xảy ra thì đã có các quy tắc của cuộc
chơi trong khuôn khổ đã định", ông Ian Storey, một thành viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á ở Singapore cho biết.
"Không có những luật lệ cho cuộc chơi ở đây (ASEAN)."
Stuart Grudgings (REUTERS)
(Báo cáo bổ sung của Olivia Rondonuwu tại Jakarta, Prak Chan Thul tại Phnom Penh và Ben Blanchard tại Bắc Kinh.)
Chuyển dịch:


Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét