Phan Văn Song, TS
November 30, 20130 Bình Luận
Sau biến cố 30 tháng 4 năm 1975, lần đầu tiên trong lịch sử Việt nam cận đại, dư luận thế giới mới ghi nhận một cuộc di cư vĩ đại của công dân một quốc gia như vậy!
Ví như dân Do Thái lúc xưa do Môi Se-Moïse dẫn dắt phải vượt qua Biển
Đỏ để thoát cảnh làm dân nô lệ ở xứ Ê Dýt-Égypte của các Pharaons. Ngày
nay, gần 3 triệu người Việt Nam sống sót sau những cuộc hành trình đầy
gian nan và nguy hiểm (một thống kê không chánh thức đã cho một con số
là cứ 4 người vượt biên là có 1 người chết hoặc mất tích nơi biển cả) để
trốn khỏi quê hương của họ đang biến thành một căn nhà tù khổng lồ, và
cũng để thoát cảnh làm dân nô lệ cho các Pharaons tân thời, Đảng Cộng
sản Việt Nam, đang sống và sanh hoạt trên gần 70 nước trên toàn thế
giới! Bắc Mỹ có nhìều người Việt định cư nhứt: trên 2 triệu ở Hoa kỳ và
150 000 ở Gia Nã Đại, trong vùng Châu Đại Dương: Úc chứa 160 000 người
tỵ nạn, Tân Tây Lan 8 000 và Nouvelle Calédonie thuộc Pháp 4 000. Các
nước Tây Âu tương đối ít người Việt hơn, chỉ vào khoảng 400 000 thôi.
Sau khi bức tường Bá linh và các nước chế độ cộng sản Trung và Đông Âu
sụp đổ, khoảng 100 000 người thuộc thành phần thanh niên xuất cảng lao
động cũng từ chối không trở về Việt nam và xin ở lại tỵ nạn chánh trị.
Trong
bài viết nầy chúng tôi không xét tới vấn đề những con số, chúng tôi chỉ
đặt vấn đề sanh hoạt, sanh tồn của gần 3 triệu đồng bào ấy trên những
quê hương mới của họ. Sanh hoạt, sanh tồn sau khi đã ổn định nơi ăn chốn
ở. Gần 40 năm rồi, đã đến lúc chúng ta, những người Việt, chúng ta tự
hỏi chúng ta và thế hệ con cháu chúng ta có và nên hội nhập vào xã hội
những quốc gia nơi chúng ta đang trú ngụ hay không ? nhưng hội nhập là
gì ? Vào những sanh hoạt kinh tế ? Vào xã hội ? Hay hội nhập vào những
luồng tư tưởng, những trường phái nghệ thuật, tư duy ?
Ngày
nay, tại Mỹ, tại Pháp tại tại Đức, Hòa Lan… con cháu hậu duệ chúng ta,
như những con Phượng Hoàng-Phénix, được truy luyện trong thử thách và
máu lữa, nay đã sống lại. Bầy Việt Điểu nay đã có lắm nhơn tài thành
công trên mọi mặt, làm sáng danh những họ gốc Việt Nam, Nguyễn, Lê, Trần
Lý, Lưu, Phan, Trương, Đinh , Trịnh…trên đất người nay là đất mẹ. Những
ngành nghề phổ biến và được yêu chuộng bởi những cha mẹ Việt Nam cổ
truyền có truyền thống, thích ăn chắc mặc bền như Bác sĩ, Dược sĩ, Kỹ
sư Tin học… hay cả Luật sư, đã đành, nhưng cũng có nhiều địa hạt ngoài
luồng như như nghệ thuật, văn học, khoa học nghiên cứu … cũng có mặt con
em mình, và ngay cả quân đội. Ở các binh chủng quân đội Huê kỳ ngày nay
có biết bao nhiêu Đại tá gốc Việt ; ở các trường Đại học âu mỹ, có bao
nhiêu giáo sư, giảng sư nghiên cứu gốc Việt… Trong nhóm anh em bạn bè
quen biết người viết chúng tôi cũng đã hãnh diện có một Tiến sĩ Luật sư
Giáo sư Kỳ Lưu, Viện Trưởng Trường Đại học Tulane Louisiana, có một cô
Giám Đốc trẻ nhứt ViệtPhương Nguyễn của Công Ty Mars ở Pháp, và người
viết cũng hãnh diện giới thiệu Cyril Kongo Phan, người đã mang nghệ
thuật vẽ ngoài đường Street Art vào thời trang, trang sức qua cửa hiệu
thời trang Hermès, Paris Pháp với các khăn choàng Carrés, Châles cho
phái nữ và Pochettes cho phái nam. Cyril Kongo Phan cũng hẹn qua năm
2014 sẽ ra một sản phẩm Hermès ngoạn mục nữa… hay nếu chị em phụ nữ nào ở
hay có dịp qua Paris, sẽ gặp và làm quen với một dãi nhà hàng trang
sức, y phục phụ nữ với một tên hiệu rất Việt Nam, Barbara Bùi… và các
bà sẽ mê và thích những trang sức tân thời của Đinh Văn.
Thật là thế hệ con cháu Việt Nam tỵ nạn hải ngoại ngày nay muôn mầu, muôn vẽ khoe sắc ! Hội nhập và tiếp thu…
Cũng
đã có những thế hệ thứ hai sanh quán tại hải ngoại, và cha mẹ những đứa
bé ấy (sanh tại Việt nam nhưng trưởng thành và được giáo dục tại hải
ngoại) tuy còn nói được tiếng Việt như không còn suy nghĩ bằng việt ngữ
nữa, vì họ đã được giáo dục bằng tiếng bản xứ, sanh hoạt bằng tiếng bản
xứ. Việt ngữ nay chỉ còn là một tiếng nói ngoại giao với những người
đồng quê hương với họ, hay đồng quê hương với cha mẹ họ (để kiểm chứng,
mỗi khi chúng ta cần phải tính nhẩm, nếu chúng ta còn đếm bằng tiếng
việt là chúng ta còn suy nghĩ bằng tiếng việt). Tuổi trẻ người Việt ở
hải ngoại hiện nay gồm rất nhiều người sanh, trưởng thành và hấp thụ
giáo dục trên quê hương thứ hai của cha mẹ họ. Họ có sắc diện Á đông,
mầu da, nhưng vóc dáng không còn là Á đông nữa, ấy là nhờ được nuôi
dưởng với những tập quán âu mỹ họ có những vóc dáng của những người âu
mỹ. Từ tướng đi, cách hành động, xữ sự, họ cũng thoải mái phóng túng hơn
những người Việt thế hệ sanh tại Việt Nam, lớn lên tại Việt Nam hay
từng làm việc tại Việt nam. Khi các em, các cháu ấy yêu nhau, tiếng nói
con tim của các em các cháu ấy sẽ là tiếng các em ấy xữ dụng hằng
ngày.Thế hệ chúng ta là thế hệ của những người di dân, còn thế hệ con
cháu chúng ta không còn gọi là những người di dân nữa, các em là công
dân của các quốc gia bản xứ. Vấn đề hội nhập là chuyện của chúng ta không phải chuyện của các em nữa.
Chúng ta phải mạnh dạn mà nhìn nhận như vậy. Có như vậy chúng ta mới
thoát khỏi cái vòng lẩn quẩn, quê hương Việt nam, về hay không về, xây
dựng đất nước vân vân.. đối với con em chúng ta. Nhưng,..
Thế nào là hội nhập ?:
Thước đo nào để đo ? thành công trong địa hạt thương mại ư ? : có cơ
ngơ ư ? Có nhà ? có xe ? có tiền ? , con cái có nghề nghiệp ? Trong
một bài viết của Giáo sư Lê Mộng Nguyên, ông ta tạm định nghĩa ” …. là
một đường lối giữa sự đồng hóa ( assimilation) và sự xen tháp
(insertion). Như thế có nghĩa là trong hội nhập, ta phải làm thế nào để
những thành phần muôn mặt và khác nhau phải gia nhập tích cực vào cuộc
xây dựng xã hội (nước Pháp) nhưng cùng một lúc ta phải thừa nhận tất
cả sanh hoạt của những đặc tánh văn hoá, xã hội và luân lý và công nhận
là một lẽ dĩ nhiên rằng toàn thể (xã hội Pháp) được phong phú thêm nhờ
những biến hóa phức tạp ấy. ” (1). Nói tóm lại đồng bào ta cần có phải
dứt khoát với gốc rễ quê hương để hội nhập xã hội nước người ? có cần
phải nhập tịch nước người để làm công dân nước người hay không?
Nếu
chúng ta tò mò thử so sánh những thành công của những người gốc Việt
Nam và những người gốc ngoại quốc khác, chúng ta không có một dử kiện
nào để chứng minh đồng bào ta thành công hơn đồng bào các dân tộc khác.
Về lãnh vực kinh tế, cộng đồng chúng ta khá thành công. Rất khá nhiều
bác sĩ dược sĩ, kỹ sư ngành điện toán, phần lớn đặc biệt ở Pháp, các vị
ấy thuộc thế hệ du học sanh từ những năm 1954 đến 1975. Du học, dĩ
nhiên có bằng cấp cao, nghề nghiệp, hội nhập, xen tháp là những chuyện
bình thường không nên nêu đến, vã lại trên lãnh vực thống kê, họ là
những người Pháp nên không còn ở bản thống kê là ngoại quốc nữa. Ở Mỹ
sanh hoạt tổ chức xã hội có hình thức cộng đồng hơn ( communautaire)
Những sắc dân di dân sống chung với nhau, tổ chức thành những xóm những
khu vực với nhau: khu Tàu, khu Việt, thậm chí thành phố Tàu thành phố
Việt (Chinatown, Little Saigon..) Sanh hoạt ở những khu vực nầy hoàn
toàn á đông, thậm chí nhiều người á đông hầu như không sử dụng tiếng Mỹ
trong suốt khoảng thời gian họ cư ngụ tại nước Mỹ. Đối với hiện tượng
ấy chúng ta có thể nói đến hội nhập không? hay chỉ là một hiện tượng xen
tháp sanh tồn, tìm mãnh đất sống để cắm dùi an cư lập nghiệp. Hiên
tượng ấy không riêng gì cho người Việt chúng ta đâu, đã có những Little
Italy, những Little Odessa, quartier juif (rue des Rosiers, Paris,
Pháp).
Trở
về với đề tài là tuổi trẻ việt nam với hội nhập và tiếp thu. Như chúng
ta đã cùng nhau nhận xét, chúng ta không lo lắng cho vấn đề xen tháp
(insertion) hay vấn đề hội nhập, bản năng sanh tồn của dân tộc việt khá
mạnh và vượt trên mọi thử thách. Chúng ta hãy bàn đến vấn đề tiếp thu,
tiếp thu hai mặt văn hóa, con em chúng ta đứng giữa hai luồng tư tưởng,
hai luồng giao lưu : luân lý Âu châu với luân lý Tình thương của Thiên
Chúa giáo (biết trọng con người, biết ghi nhận ý kiến cá thể, trọng nhơn
quyền nơi người khác để phát huy nhơn quyền cá nhơn) ; luân lý Á châu
với giáo lý Tam giáo Phật Lão Khổng (tổ chức xã hội gia đình, quân sư
phụ, đặt trên hết chữ sĩ để thúc đẩy con em rèn luyện trí thức đến tận
cùng…biết trọng người lớn tuổi, biết công ơn cha mẹ, nhớ công ơn tổ
tiên, ông bà, cộng đồng …)
Đó là một hội tụ (convergence) giữa triết lý Âm Dương cơ sở văn hóa việt nam và triết lý Vật Tâm
cơ sở lý luận tây phương. Như Tiến sĩ Nguyễn Văn Trần nhận xét “.. khi
quan sát sóng nước, người ta sẽ nhận thấy hiện tượng Âm Dương rất rõ:
sóng nổi cao lên là Dương sóng hạ xuống là Âm. Nhô lên là dương, lỏm
xuống là âm. Vậy âm dương chỉ là hai quá trình vận động của một bản thể
là nước; nó đi từ âm qua dương rồi từ dương trở về âm mà cũng chỉ một
thứ nước đó thôi. Khác hẳn với Vật Tâm. Bởi cái gì là Vật, là không phải
là Tâm và ngược lại. Mà “không phải” thì thường đưa đến triệt hạ lẫn
nhau. Đấu tranh giai cấp là trường hợp điển hình.” (2).
Chúng
tôi muốn bàn thêm với anh Trần là lý luận Vật Tâm cần có Vật và cần có
Tâm. Thân thể con người là Vật nhưng phải có sức sống, lý luận và suy
nghĩ là Tâm. Vì vậy chủ thuyết Duy Vật đơn thuần không đứng vững vì có
thiếu cơ sở Duy Tâm. Cái thất bại ngày nay của lý thuyết cộng sản và
biện chứng Duy Vật đơn thuần là ở chổ ấy. Vật Tâm tuy là đôi, đối chọi
đấy, tương phản đấy, nhưng muốn có tương phản phâi có đôi có cặp. Khi
đấu tranh giai cấp là xóa bỏ, giết sạch một giai cấp, thì giai cấp còn
lại cũng phải tự chia đôi để cuộc đấu tranh tiếp diễn. Con người của
các em trẻ Việt Nam ở hải ngoại cũng vậy, sống trong một xã hội lấy sự
tương phản làm lý luận, lấy cái có, sở hữu (avoir, to have) làm cứu cánh sanh tồn, ấy là phần Vật các em cần phải giử lại phần á đông nơi các em để các em tiến đến phần là, phần hiện thực
(être, to be), đó là phần Tâm. Bổn phận của chúng ta ngày nay không
phải lo lắng con em chúng ta có hội nhập hay không vào xã hội Âu Mỹ.
Chúng ta phải cố gắng truyền đạt cho các em những vốn liếng của cha ông
chúng ta để lại, bảo vệ cái phân á đông trong con người của con em
chúng ta, bảo vệ là nghiên cứu để bâo tồn, để tăng triển, để làm giàu
thêm cho tiếng nói, cho tư tưởng, … và quan trọng hơn, cố gắng không để
mai một bởi những từ ngữ Việt Nam “mới” hiện được sử dụng ở tại trong
nước. Đó là về mặt tinh thần văn hóa, có yêu văn hóa Việt Nam, lúc ấy
con em ta mới yêu Việt Nam. Cái lẩn quẩn về hay không về là những suy
nghĩ cá nhơn, thuộc thế hệ chúng ta, ” ta về ta tắm ao ta..”, lý thuyết
thì đẹp lắm, đấy là giấc mơ của thế hệ những chúng ta, bỏ nhà bỏ của, bỏ
vườn, bỏ những kỷ niệm ra đi, chứ còn đối với con em chúng kỷ niệm thơ
ấu của các em là cái “square” ở đầu đường, cái con búp bê, con gấu đầu
ấp tay gối, cái computer đầu tiên, chiếc xe đạp đầu tiên… Con đường làng
thơ mộng của chúng ta, đối với các em các cháu, chỉ là một con đường
đất lồi lỏm đầy ruồi nhặng, với những bãi thãi của trâu bò, con sông
Hương thơ mộng của tuổi trẻ của chúng tôi mà chúng tôi, người viết
thường lội tắm, mỗi khi về thăm Huế; ngày nay, nếu tôi về thăm lại Huế,
nếu các con tôi muốn xuống sông Hương tắm, chúng tôi sẽ cấm các hắn
tắm, vì chúng tôi sợ các con sẽ bị ngã nước hay đau bụng đi chảy, vì lỡ
uống nhằm nước.
Đừng
buộc con cái chúng ta yêu Việt Nam, về giúp nước Việt Nam một cách đơn
thuần Tự hỏi mình xem thử Việt Nam có cần thật sự chúng ta không? Hãy
giúp Việt Nam như chúng ta giúp một nước chậm tiến khác, với một tinh
thần bao dung nhưng phải khắc khe không khoan dung tình cảm. Các con em
chúng ta và cả chúng ta nữa, nếu muốn giúp một Việt Nam để xây dựng lại
tương lai xán lạn hơn, giàu mạnh hơn, chúng ta phải đến với Việt Nam
với một tinh thần trách nhiệm, phải đòi hỏi ở người Việt Nam một sự
nghiêm chỉnh, một sự tự trọng trong trao đổi, không được “cầu xin” gì
cả.
Nói tóm lại,
con em ta, khi hội nhập vào xã hội tây phương đã tiếp thu được cái bản
chất cá thể toàn diện, bản chất cá thể ấy giúp cá nhơn ấy nắm rõ trách
nhiệm, Làm sai, là lỗi tại nó, không đổ lỗi cho ai cả, sống ở xã hội tây
phương con em ta có cái nhìn chánh trị xã hội, phân tích, chia sẻ, dấn
thân, đối thoại, đối lập dân chủ, lần lượt tới phiên mình, không giành
giựt cướp chánh quyền, lật đổ. Còn con người đông phương tiếp thu được ở
chúng là cái nhìn “trung dung”, nhẫn nhục, nhịn nhục, “mười điều bỏ
chín làm lành”. Nắm được cái thuyết âm dương , hết thạnh lại suy, hết
suy lại thạnh, ” hết cơn bỉ cực đến hồi thái lai “, biết nhẫn nhục chờ
tới phiên mình. Tính cộng đồng, đạo ông bà giúp cho cậu thanh niên, cô
thiếu nữ Việt Nam dấn thân vào xã hội, vào cộng đồng. Xã hội tương lai
là một xã hội siêu quốc gia, cộng đồng tương lai sẽ là một cộng đồng
siêu quốc gia, toàn cầu hóa. Xã hội của tập đoàn người Việt hải ngoại sẽ
là một tập thể người Việt toàn cầu. Những cậu những cô gốc Việt Nam
sống rãi rác khắp năm châu, với những cá thể đăc thù sanh hoạt, sanh tồn
do địa lý văn hóa, luật lệ khác nhau nhưng nhờ bản thể Việt Nam và văn
hiến Việt Nam làm gốc nên vẫn hài hòa bảo vệ được con người và đức tánh
Việt Nam. Hài hòa, hòa hợp, dung hòa giữa cái Âu cái Á, lấy cái
thuyết Vật Tâm làm lý luận suy nghĩ sanh tồn, lấy cái triết lý Âm Dương
làm triết lý cuộc sống, tuổi trẻ Việt Nam hải ngoại trong đầu thế kỷ thư
XXI nầy sẽ có đầy đủ vốn liếng để góp mặt vào cuộc cách mạng kỷ nghệ
tin học.
Đó
cũng là sự hãnh diện của thế hệ chúng ta, thế hệ của những người bỏ
vườn bỏ của, bỏ nhà ra đi, vì đã thua một trận chiến. Trận chiến của
những người đã một lần cố gắng thử xây dựng một mẫu xã hội bằng cách
dung hòa cái vốn liếng Á châu tam giáo trung dung, với cái luân lý Tình
thương của Thiên Chúa, cái Tín Nghĩa của kẻ sĩ với cái Honnête Homme
của một gentilhomme (gentleman) để đối chọi với cái mẫu xã hội xây
dựng bởi cái chủ thuyết Tam vô, duy vật tàn bạo. Ngày nay, nơi quê
người khó khăn, chúng ta đã và sẽ đang đào tạo những con em chúng ta
đang tiếp tục làm công việc đó.
Cám
ơn tất cả những anh em chúng ta ngày hôm nay đang làm công việc đó. Có
những lúc khó khăn, sóng gió gay cấn, có những lúc bình thản như con gió
mùa thu, nhưng âu đấy cũng chỉ là hiện tượng của những hành động âm
dương trong quá trình phát triển đó thôi ! Chủ nghĩa Cộng sản chủ thuyết
duy vật đặt nền tảng trên vật chất để lý luận, dùng tương phản giai cấp
để đấu tranh. Giai cấp nền tảng là nhân dân, giai cấp cầm quyền nếu lúc
xưa là giai cấp nhân dân, thì ngày nay, vì cầm quyền đã rời xa nhân dân
rồi, sớm muộn gì họ cũng sẽ bị lật đổ, đó là quy luật do Duy Vật biện chứng chứng minh.
Chỉ còn lại con người Việt muôn thuở, với triết lý âm dương trong văn
hóa, với tính chất cộng đồng trong sanh hoạt, tính dân chủ trong nếp
sống (3). Và ngày nay con người Việt muôn thuở ấy được hội nhập vào làng
“thế giới” với những cái tiếp thu qua những văn minh kỹ thuật âu mỹ,
luân lý Tình thương của Thiên Chúa giáo và lý luận Vật Tâm. Lý luận Vật
Tâm tuy dùng tương phản, đối lập, nhưng nếu biết dung hòa sẽ hổ trợ
cho con người ấy trong xây dựng một lý thuyết chánh trị. Và mong những
con người Việt Nam mới ấy sẽ xây dựng lại một Việt Nam, dung hòa đựơc
cái Tân cái Cổ, cái Dân chủ của tinh thần đình làng hòa hợp với cái Dân chủ Pháp trị Hiến định, cái tôn trọng Nhơn quyền toàn diện với cái tôn trọng những quyền tự nhiên trong gia đình, xã hội.
Áp dụng được thuyết âm dương vào đời sống vật chất hằng ngày, vào liên
hệ tương quan trong những từng lớp xã hội, trẻ già hổ trợ lẫn nhau,
người hưu giữ trẻ, người hải ngoại đem kỹ thuật giúp người nội địa,
người nội địa vun đắp cho quê hương đẹp hơn, bầy Việt Điểu của Việt Nam
Hải Ngoại sẽ hòa hợp với bầy Việt Điểu của Việt Nam Quốc Nội để xây dựng
một Việt Nam thật sự Việt Nam tân thời, khoa học, tử tế, ấm no hạnh
phúc.
Mong thay!
Hồi Nhơn Sơn 1er / 07/ 2003
Hiệu đính 26 Novembre 2013
TS Phan Văn Song
(1)
Lê Mộng Nguyên, in ” Cộng Đồng Việt Nam tại Pháp” , Định Hướng số 35,
Trung Tâm Văn Hoá Nguyễn Trường Tộ – Reichstett – France trang 81
(2) Nguyễn Văn Trần, in ” Cộng đồng và Dân chủ qua nếp sống văn hoá việt nam”, sđd nt, trang 71
(3) Nguyễn Văn Trần, in ” Cộng đồng và Dân Chủ …” sđd, nt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét