Thứ năm 12 Tháng Chín 2013
Di ảnh của ông Đặng Ngọc Viết, thủ phạm vụ xả súng tại trụ sở chính quyền Thái Bình. Ảnh : Báo trong nước
Theo tin từ báo chí trong nước, chiều ngày 11/09/2013, tại
trụ sở Ủy ban Nhân dân thành phố Thái Bình, một người đàn ông đã xông
vào Trung tâm Phát triển Quỹ đất thành phố và nhắm bắn thẳng vào các cán
bộ đang họp. Kết quả là một người chết, ba người bị thương nặng, kẻ nổ
súng sau đó trở về quê và tự sát. Nguyên nhân vụ việc được cho là do đền
bù giải tỏa không hợp lý.
Cụ thể, báo mạng Dân Trí dẫn nguồn tin từ người nhà của hung
thủ Đặng Ngọc Viết (42 tuổi) cho biết, căn nhà ông Viết đang ở có diện
tích khoảng 200 mét vuông, nếu muốn chuyển sang tái định cư phải bù thêm
tiền nhưng ông Viết không xoay sở được. Sau khi nhận ba đợt tiền đền
bù, ông Viết muốn chuyển sang nhận đất và trả lại tiền nhưng không được
chấp nhận.
Cũng theo báo chí Việt Nam, Đặng Ngọc Viết đã tự sát bằng viên đạn
cuối cùng trong khẩu súng colt dùng để gây án, để lại hai con nhỏ. Trước
đó, hung thủ đã chuẩn bị sẵn di ảnh : Tự đi chụp ảnh và treo lên khung.
Do bị can duy nhất đã tự sát nên cơ quan điều tra sẽ ra quyết định đình
chỉ vụ án.
Đây là lần đầu tiên tại Việt Nam có việc một người dân dám nổ súng
bắn vào cán bộ ngay tại trụ sở ủy ban một thành phố, vì bất bình trong
vấn đề giải tỏa đất đai. Khác với vụ anh em Đoàn Văn Vươn chống cưỡng
chế ở Tiên Lãng, Hải Phòng, lần này người dân có liên quan đến giải tỏa
đất đã chủ động tấn công một cách kiên quyết.
Do luật pháp quy định đất đai tại Việt Nam là « sở hữu toàn dân »,
trong những năm gần đây liên tiếp xảy ra những vụ cưỡng chế đất của dân
một cách tùy tiện để lấy đất làm dự án, gây phản ứng nơi những người dân
bị giải tỏa nhưng cho rằng không được đền bù thỏa đáng.
***
PHỎNG VẤN - VIỆT NAM -
Thứ năm 12 Tháng Chín 2013
Thái Bình 2013 : Tức nước vỡ bờ
Họp báo tại tỉnh Thái Bình chiều 11/09/2013, sau vụ nổ súng vào các giới chức chính quyền tỉnh. Ảnh : Báo trong nước
Chiều qua 11/09/2013, một người đã xông vào trụ sở Ủy ban
Nhân dân thành phố Thái Bình, bắn thẳng vào các cán bộ Trung tâm Phát
triển Quỹ đất khiến một người chết và ba người khác trọng thương. Người
nổ súng tên là Đặng Ngọc Viết đã tự sát sau đó. Báo chí trong nước cho
biết, nguyên nhân là do bất đồng trong việc đền bù giải phóng mặt bằng.
RFI Việt ngữ đã đặt câu hỏi với nhà báo tự do Phạm Chí Dũng ở Thành phố
Hồ Chí Minh về sự kiện đang làm chấn động dư luận.
Xã hội Việt Nam vừa chứng nghiệm một bùng nổ cá nhân chưa từng có
tiền lệ: lần đầu tiên người dân phản kháng chính quyền bằng hành vi sát
thương có chủ đích.
Mười sáu năm sau “cơn sóng thần” 1997 chống tham nhũng ở Thái Bình,
địa phương có tỉ lệ liệt sĩ thuộc loại cao nhất nước này lại phải trải
nghiệm tâm thế “cùng tất biến”. Đặng Ngọc Viết đương nhiên sẽ bị nhà cầm
quyền coi là “sát nhân máu lạnh” khi người dân này đã dùng súng colt
bắn thẳng vào đầu các cán bộ đầu não của Trung tâm Phát triển Quỹ đất –
một cơ quan trực thuộc Ủy ban nhân dân thành phố Thái Bình. Ít nhất hai
nạn nhân đã tử vong.
Những xác nhận ban đầu cho thấy không có bất kỳ dấu hiệu tâm thần nào
nơi hung thủ. Ngược lại, người gây án đã dường như chủ tâm tìm cho một
mình sự kết thúc tương tự với các nạn nhân của anh ta.
Những tin tức ban đầu cũng xác nhận không có mối quan hệ tư thù nào
giữa các nạn nhân với kẻ giết người. Vậy nguồn cơn còn lại thuộc về mối
quan hệ nào?
Khác với vụ đánh bom tự sát xảy ra ở thị trấn Bạch Hạt Than, huyện
Xảo Gia, tỉnh Vân Nam của Trung Quốc vào ngày 10/05/2012 khiến 4 người
chết và 16 người bị thương mà báo chí Bắc Kinh không dám thừa nhận về
nguồn cơn phẫn uất do bị thu hồi đất, giờ đây truyền thông Việt Nam đã
đưa thông tin ban đầu về mối liên quan giữa hung thủ với vụ việc thu hồi
và giải tỏa đất mà gia đình anh ta lại là một trường hợp rất thiếu may
mắn trong số đó.
Nhưng bất hạnh bao trùm lên tất cả là “cùng tất biến” đã hóa thân
thành logic từ mọi mâu thuẫn đến xung đột đất đai trong xã hội Việt Nam
từ hai chục năm qua. Nếu từ năm 1995, vào lúc con sóng đầu cơ bất động
sản đầu tiên thời mở cửa ồn ào cảnh sắc lợi nhuận và bắt đầu kéo theo
bệnh dịch đền bù đất đai từ không thỏa đáng đến thảm cảnh bất công, dẫn
tới hiện tượng những người dân phải mang can xăng đến trụ sở chính quyền
địa phương đe dọa tự thiêu… thì từ năm 2000 đến nay, hình ảnh tuẫn tiết
đó đã xảy ra không ít lần, không ít nơi, bùng cháy những cái chết theo
đúng nghĩa đen.
RFI : Thưa anh, nguyên nhân có phải từ thái độ vô cảm của chính quyền ?
Tôi cho đó là nguyên nhân chính. Song trái ngược với hậu quả khốc hại
của dân oan, các nhóm lợi ích bất động sản và nhóm thân hữu chính trị
vẫn chìm sâu trong vũng lầy của những từ ngữ lóng lánh nghĩa bóng. Mọi
thông tin về những câu chuyện tang thương của dân mất đất luôn bị các
cấp chính quyền tìm cách bưng bít.
Cho đến năm 2009, số đại gia địa ốc đã tăng vọt ở Việt Nam, rất đồng
cảm với những gì đã hiện hình ở quốc gia có đường biên giới chung hòa
mang tên “Mười sáu chữ vàng”.
Trước khi nổ ra cơn “cùng tất biến” của Đặng Ngọc Viết ở Thái Bình,
các cơ quan chính quyền luôn giao đãi bằng khẩu ngữ “là bạn của dân” đã
có quá đủ thời gian để rút ra một bài học đắt đỏ từ câu chuyện Cống Rộc,
Tiên Lãng, Hải Phòng, nơi mà một con người được xem là viết hoa như
Đoàn Văn Vươn cùng gia đình đã làm nên dấu ấn phản kháng đầu tiên bằng
vũ khí sát thương đối với lực lượng công vụ, cũng liên quan mật thiết
đến việc thu hồi đất và bóng dáng của một nhóm lợi ích lẩn khuất phía
sau việc cướp đất của nông dân.
Chỉ có điều, sự đau đớn của người dân luôn bị nhân gấp đôi: Một do
thái độ hành xử vô lối của chính quyền, và tiếp theo là những kẻ được
xem là “công bộc”, ngoài thói quen vun vén tài sản trên máu xương đồng
bào, đã không tích góp được bất kỳ kinh nghiệm xương máu nào trong cuộc
đối mặt và cả đối đầu với dân chúng.
Nhìn rộng hơn và trượt qua thời gian từ rất nhiều năm, lịch sử đã
nhận ra bài học lớn nhất là một cơ chế độc trị đã không ngộ được bất cứ
bài học nào từ lịch sử về việc cai trị các công dân của mình.
Hai ngàn bài viết phẫn uất sôi sục trên phần lớn báo chí trong nước
về số phận “người nông dân nổi dậy” ở Hải Phòng vào đầu năm 2012 đã
chẳng mấy có tác dụng, bởi chính thái độ coi thường dân của rất nhiều
quan chức vô cảm. Thậm chí, viên đại tá có tên là Đỗ Hữu Ca – giám đốc
Công an Hải Phòng và là tác giả của giai thoại được xem là “trận đánh
đẹp” vào gia đình Đoàn Văn Vươn, còn được phong hàm tướng sau sự việc
đau buồn đó.
RFI : Như vậy là chính quyền vẫn chưa rút ra được bài học sau vụ Đoàn Văn Vươn ?
Nhưng một khi không có ai rút ra được bài học nào từ lịch sử, lịch sử
sẽ bắt một ai đó phải trả giá. Lần đầu tiên, sự phản kháng của dân
chúng, dù mới chỉ biểu hiện ở vai trò một cá nhân, đã vượt quá mọi giới
hạn của kìm nén và sợ hãi. Lần đầu tiên, thói vô cảm quan chức đã phải
một cái giá rất đắt đỏ, như một món hàng xôi thịt ngoài chợ.
Mối liên hệ trực tiếp giữa cơ quan giải phóng mặt bằng, mà thực chất
là đội thi hành cưỡng chế của Thái Bình, với gia đình hung thủ Đặng Ngọc
Viết có thể đã đủ cấu thành để làm nên mối xung khắc hết thuốc chữa. Từ
nhiều năm qua, người dân lành ở nhiều địa phương đã biến thành dân oan
và kéo nhau rồng rắn đi khiếu tố ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh về sự
bất nhẫn có độ chênh lệch từ 10-20 lần giữa giá đền bù đất với giá bán
buôn chính lô đất đó, về số phận bị bỏ mặc và còn được mô tả “không khác
con vật” của lớp dân oan, và cả về điều tiếng bầm dập từ chuyện một
quan chức của Quốc hội đòi đánh thuế người dân đi khiếu kiện, đến người
đứng đầu cơ quan Tổng thanh tra chính phủ đòi cưỡng chế chính những
người đi đòi quyền lợi chính đáng về đất đai…
Tất cả đã phải trả giá, trả giá cho ngày hôm nay và gần như không thể
khác cho cả tương lai những tháng năm sắp tới, đối với sự vô cảm quan
chức mà xã hội đã lên án quá dày dặn nhưng lại chưa một quan chức trơ lì
nào bị kết án.
RFI : Theo anh thì liệu có nguy cơ hỗn loạn trong xã hội hay không ?
Không thể nói khác hơn, một quy luật tâm lý xã hội đã hình thành: Não
trạng và cách hành xử vô cảm đến mức bất chấp của giới quan chức đã
tiếp biến với hành động phản kháng mang tính bất chấp không kém của dân
chúng. Mười sáu năm trước, người dân Thái Bình nổi dậy nhưng chỉ đến mức
bắt giữ cán bộ chính quyền trong một thời gian ngắn, nhưng đến năm 2012
gia đình Đoàn Văn Vươn đã chống trả quyết liệt lực lượng cưỡng chế đất
đai tuy chỉ bằng tư thế thụ động, còn nay tâm thế sợ hãi đã biến thành
hành vi trả thù chủ động của người dân. Tín hiệu hỗn loạn xã hội cũng từ
đó mà nảy nở, mà bùng phát.
Khó có thể khác hơn, nạn thu hồi đất vô lối và thói cai trị dân chúng
bằng bạo lực ở nhiều địa phương đang dẫn đến triển vọng bùng nổ phản
kháng của nông dân. Không còn là những phản ứng tích tụ ngấm ngầm nhưng
không dám bộc phát như những năm trước, giờ đây hành động phản kháng đã
có dấu hiệu vượt qua tâm lý sợ sệt và lằn ranh pháp luật, chĩa thẳng mũi
công kích vào những cán bộ chính quyền cận kề nhất. Đó cũng là nhận
thức “hồi tố” – một dạng tâm lý rất nguy hiểm trong lịch sử xã hội Việt
Nam mà không ít lần đã dẫn đến những xáo trộn tự phát và kinh khủng, dẫn
tới những cuộc khởi nghĩa có tổ chức của nông dân ở khắp mọi nơi.
Nhà nước Việt Nam đương đại đã từ lâu bỏ quên lời dạy “lấy dân làm
gốc” của Nguyễn Trãi. Trong lúc nhiều quan chức cao cấp vẫn cố tỏ ra
bình thản trong các cuộc họp mà chẳng mấy ai dám chịu trách nhiệm cá
nhân để quyết định những vấn đề “nhạy cảm”, tâm lý hồi tố tự phát nơi
dân nghèo lại đang có chiều hướng phát lộ ngay trước mắt ở một số vùng
nông thôn miền Bắc và miền Trung - những nơi mang sắc thái dã man nhất
của các nhóm lợi ích và hành xử mang tính côn đồ và lưu manh nhất của
một số viên chức chính quyền.
Cho dù sắp tới các cơ quan tuyên giáo của Nhà nước có quy kết hành vi
của hung thủ Đặng Ngọc Viết là “khủng bố”, xã hội sẽ không thể nào
tránh khỏi câu hỏi liệu có xảy ra một cơn sóng phản kháng tự phát và dữ
dội của dân oan nhắm vào các lực lượng thường liên quan ích lợi nhất với
các quyền lợi dự án, kế hoạch bồi thường, cưỡng chế và giải tỏa đất đai
tại các vùng nhạy cảm như Nam Định, Thái Bình, Hưng Yên, Bắc Giang…, và
tất nhiên không thể loại trừ Nghệ An – nơi vừa nổ ra vụ xung đột không
khoan nhượng giữa công đồng kitô hữu với chính quyền và cảnh sát vũ
trang…
RFI : Xin chân thành cảm ơn nhà báo Phạm Chí Dũng về cuộc trao đổi hôm nay.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét