Bằng chứng : Vào đầu tháng Tám vừa qua, tổng thống Mỹ đã hủy
buổi gặp người đồng nhiệm Nga Vladimir Putin dự kiến vào đầu tháng Chín.
Giữa hai bên có quá nhiều điểm bất đồng, trong số đó : Vụ Snowden, luật
cấm gia đình Mỹ nhận con nuôi người Nga và dĩ nhiên là cuộc nội chiến
Syria, mà Nga là đồng minh không thể tách rời của Bachar al-Assad.
Courrier International điểm qua một loạt các nhận định từ một số báo
nước ngoài. Đối với nhật báo Mỹ USA Today, vụ việc quá rõ ràng : Putin,
kẻ chuyên chế không thể nào lui tới được trong bài viết mang tựa đề « Sự
thô bạo của Kremlin ». Theo quan điểm của The Spectator tại Luân Đôn : «
Đông và Tây bất hòa ». Trên nhiều chủ đề, để thu hút sự chú ý, Putin
ngày càng bày tỏ thái độ thù nghịch với Hoa Kỳ. Đổi lại, đối với
Washington, Matxcơva không còn quan trọng nữa trên lãnh vực kinh tế lẫn
quân sự. Tờ The Wall Street Journal nhìn cách xử lý cuộc khủng hoảng
Syria như một thái độ “vô trách nhiệm” của ông Obama. Bởi vì tổng thống
Mỹ có thể quy lỗi cho một ai tại Quốc hội đã ngăn chặn dự án của ông,
nhưng đổi lại, hành động này lại hủy đi tính chính đáng của tổng thống
và uy tín của Hoa Kỳ trên trường quốc tế.
Đối với đồng minh Israel của Mỹ, sự chần chừ của Hoa Kỳ là một điều
“không thể chấp nhận được” và nó chỉ có thể tăng cường sức mạnh cho
những kẻ độc tài. Hay như quan điểm nhìn từ Beyrouth qua tờ L’Orient-Le
Jour cho rằng thái độ thay đổi đột ngột của Hoa Kỳ là một « gáo nước
lạnh ». Kể từ giờ, Hoa Kỳ và các đồng minh Anh, Pháp sẽ không còn làm ai
sợ nữa.
Họ chẳng có gì để nói với nhau
Đáng chú ý nhất là bài nhận định của tờ Expert tại Matxcơva được
Courrier International trích dịch lại qua bài viết đề tựa « Họ chẳng có
gì để mà nói với nhau cả ». Các chuyên gia Nga đánh giá việc thiếu vắng
đối thoại giữa Washington và Matxcơva lộ rõ tầm ảnh hưởng của Hoa Kỳ
trên thế giới đang đà suy yếu.
Theo Expert, việc từ chối gặp gỡ chẳng phải là chuyện mới mẻ gì.
Obama từng không đến dự thượng đỉnh Apec ở Vladivostok 2012 ; Putin cũng
không tham dự G8 tại Camp David. Vậy mà, lần từ chối mới đây của ông
Obama lại mang một âm hưởng khá đặc biệt, khiến người ta không khỏi nghĩ
rằng căng thẳng đôi bên ngày càng lớn.
Một số người thì nhìn quyết định trên của Obama như là muốn trừng
phạt Nga vì « cách cư xử không đúng đắn ». Kẻ khác lại nhìn thấy đó là
một thắng lợi của phe chống Nga tại Washington, vốn dĩ trông mong ở ông
Obama một động thái cứng rắn hơn với Matxcơva. Thế nhưng, Expert cho
rằng không ai trong số này đều đúng cả. Chuyện ở đây quá rõ là ông Obama
mong muốn tạm dừng đối thoại với Nga, vì nhiều lý do khác nhau.
Thứ nhất là những vấn đề chồng chất ngay trong bộ máy chính quyền và
cuộc khủng hoảng chính trị đang lan rộng trong cả nước. Và nhất là tổng
thống Mỹ không biết phải tranh luận với Nga về vấn đề gì trong bối cảnh
viễn ảnh địa chính trị ngày càng gia tăng.
Không có cuộc gặp chính thức giữa hai nhà lãnh đạo là cũng bởi vì ông
Obama không thể nào lẩn tránh được một số hồ sơ nhạy cảm : Snowden,
đồng tính và khủng hoảng Syria. Tờ báo đặt giả thuyết nếu như tổng thống
Mỹ đến gặp Putin tại Matxcơva mà không có đến một quan điểm rõ ràng,
mang tính đạo đức và quyết đoán trên những hồ sơ này thì chắc chắn là
ông sẽ hứng chịu điều tiếng phản đối trên báo chí. Chính vì điều này,
nên chính quyền ông Obama buộc phải im lặng. Đối với họ, tốt hơn hết nên
âm thầm xử sự cứng rắn hơn với người Nga. Tuy nhiên, thái độ cứng rắn
đó lại là biểu hiện của sự yếu đuối, chứ không phải là sức mạnh. Việc
này làm lộ rõ sự lệ thuộc quá lớn vào chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ
hơn là đối nội. Nói cách khác nó chỉ củng cố thêm niềm tin của chính
quyền Nga là không thể nào thông cảm nghiêm túc và dài hạn với Hoa Kỳ
trên những hồ sơ nhạy cảm.
Cái giá của sự chần chừ
Hồ sơ Syria vẫn tiếp tục là tâm điểm thời sự quốc tế trên các tuần
san Pháp. Cả hai tờ Le Nouvel Observateur và L’Express dành nhiều trang
báo để đánh giá, phân tích và trình bày quan điểm của nhiều chuyên gia
về việc Hoa Kỳ tạm hoãn tấn công Syria.
Le Nouvel Observateur dành 11 trang để bàn về chủ đề này. Từ việc
quyết định bất ngờ của tổng thống Mỹ đã làm suy yếu phần nào tổng thống
Pháp, Washington và Paris cố gắng trưng bày các chứng cớ tội ác sử dụng
vũ khí hóa học của Damas, ván cờ nguy hiểm của tổng thống Obama khi đưa
sự việc ra Quốc hội, cho đến hành động thoái lui của Anh quốc khiến Hoa
Kỳ còn thêm đơn độc trên hồ sơ này.
Tuy nhiên, Le Nouvel Observateur tiết lộ một chi tiết đáng chú ý là
vụ tấn công bằng chất hóa học hôm 21/8 vừa qua tại Damas có lẽ bắt nguồn
từ một mưu toan ám sát hụt nhắm vào tổng thống Bachar al-Assad sáng
08/8. Vào hôm đó, đoàn xe của ông bất ngờ bị pháo kích khi đang trên
đường đến một nhà thờ Hồi giáo trong thủ đô. Le Nouvel Observateur viết
là « Dường như khoảng 17 trái pháo được bắn vào đoàn xe tổng thống ». Tờ
báo nhấn mạnh « Cho đến ngày giờ này chưa ai dám lấy mạng sống ông ta
». Vụ tấn công trên « rất có thể là nguyên nhân dẫn đến các vụ dội bom
bằng khí sarin được thực hiện 13 ngày sau đó tại các khu vực do phe nổi
dậy tại Damas chiếm đóng ».
Riêng L’Express có bài phân tích đề tựa « Cái giá của sự do dự ». Bài
viết cho rằng Hoa Kỳ trì hoãn can thiệp quân sự vào Syria, có nguy cơ
đánh mất tầm ảnh hưởng và gây bối rối cho các đồng minh hiếm hoi của
mình, đứng đầu là Pháp.
Tác giả bài viết cho rằng sự do dự kéo dài quá lâu. Hành động tấn
công bằng vũ khí hóa học thực ra cũng chỉ giết chết có 2% dân số. Trong
khi đó, cuộc nội chiến kéo dài hơn hai năm rưỡi qua, hàng trăm ngàn
người đã mất mạng bởi những vũ khí thông thường, mà trong đó Phương tây
cũng có một phần trách nhiệm bởi sự trơ ì từ ngần ấy thời gian.
Chẳng có ích lợi gì khi phải cố tìm cách chứng minh tính hợp pháp của
một cuộc can thiệp quân sự, dù đó là « hạn chế », bởi vì cần phải có
được sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, một điều không
thể nào có được bởi lá phiếu phủ quyết của Nga và Trung Quốc.
Hệ quả là càng chần chừ, càng làm tăng thêm số người tham gia vào phe
Hồi giáo cực đoan Djihad. Nếu ông Obama cứ tiếp tục chần chừ, những lời
cảnh báo của Hoa Kỳ chống lại chương trình hạt nhân của Iran hay Bắc
Triều Tiên sẽ không còn giá trị gì nữa cả. Bên cạnh đó, Bachar al-Assad
cảm thấy tăng cường sức mạnh trước một siêu cường mà vị tổng thống lại
là một kẻ hèn nhát trước con mắt của những tay chân thân tín của nhà độc
tài Syria.
Thời gian càng kéo dài, sự ủng hộ của thế giới cũng suy giảm theo,
nhất là từ phía Liên đoàn Ả Rập. Cuối cùng, bài phân tích còn nhấn mạnh
là sự chần chừ chỉ củng cố thêm tầm ảnh hưởng và uy tín của Vladimir
Putin trên trường quốc tế.
Những người bị Bình Nhưỡng bắt cóc
Về thời sự châu Á, tuần san Le Nouvel Observateur đến với quốc gia
cộng sản khép kín nhất hành tinh, Bắc Triều Tiên. Trong những năm 1970,
để cải thiện đội ngũ gián điệp của mình, Kim Jong-Il lúc bấy giờ còn phụ
trách ngành tình báo đã thực hiện một chiến dịch mang tên « địa phương
hóa ». Theo đó, Bình Nhưỡng tìm cách bắt có hàng chục thanh niên Nhật
Bản cũng như Hàn Quốc mang về đào tạo lại làm gián điệp hay trở thành
các nhà huấn luyện đội quân tình báo. Sự việc mãi đến năm 2002 mới được
công nhận. Le Nouvel Observateur trích đăng lại một phóng sự điều tra do
phóng viên truyền hình Nhật Bản Kenji Ishidaka thực hiện qua hàng tựa «
Những người bị Bình Nhưỡng bắt cóc ».
Năm 1996, Ishidaka, lúc bấy giờ là phóng viên cho đài truyền hình
Asahi, điều tra về những vụ mất tích bí ẩn xảy ra ở các vùng duyên hải
Nhật Bản vào những năm 1970. Anh nghi ngờ có sự nhúng tay của chính
quyền Bình Nhưỡng. Để xác minh mối ngờ vực này, Ishidaka đã đến Seoul và
được phía cơ quan tình báo Hàn Quốc xác nhận đó là những hành động của
Kim Jong-il.
Vào thời gian đó, Kim Jong-il là lãnh đạo ngành phản gián. Và ông ta
đã cho tái cơ cấu bộ phận này từ gốc đến ngọn. Để cải thiện hệ thống
tình báo quốc gia, Kim Jong-il đề ra ý tưởng « địa phương hoá », hay là
« hội nhập tại chỗ », nghĩa là du nhập người nước ngoài từ trong khu
vực.
Thế là Kim Jong-il cho tiến hành rải ngưòi khắp các vùng phía Nam để
bắt cóc ngư dân, những người đi dạo, sinh viên hay y tá. Một khi được
đưa về Bình Nhưỡng, những người « địa phương » này sẽ được đào tạo rồi
được đưa trở về nguyên quán để hoạt động gián điệp hay là trở thành các
nhà huấn luyện cho đội ngũ gián điệp Bắc Triều Tiên, bằng cách dạy họ
làm thế nào trở thành những người Hàn Quốc hay Nhật Bản còn hơn cả dân
bản xứ thật thụ. « Một công đôi chuyện », chính quyền còn có thể sử dụng
nhân thân của những kẻ bị bắt cóc làm vỏ bọc trong các hoạt động bí
mật. Và trên thực tế, chiến dịch « địa phương hoá » đã đạt đến tuyệt
đỉnh vào cuối thập niên 70.
Về phía gia đình của các nạn nhân, Ishidaka cho biết vấp phải thái độ
vô liêm sỉ của giới chính khách, sự lạnh nhạt của công luận và sự phủ
nhận quyết liệt của Bình Nhưỡng. Chính Ishidaka làm sợi dây kết nối các
gia đình nạn nhân, khuyến khích họ thành Hội những bậc cha mẹ của người
bị bắt cóc để đánh động dư luận. Cùng với thời gian, truyền thông thu
thập nhiều dấu hiệu trùng khớp, người dân Nhật Bản cũng bắt đầu lên
tiếng. Và cuối cùng số phận những người mất tích cũng được Tokyo quan
tâm đến.
Nhưng phải đợi đến năm 2002, khi một người thuộc phe bảo thủ lên cầm
quyền, Thủ tướng Junichiro Koizumi mọi việc mới có chuyển động đôi chút.
Chính vào năm đó, ông Koizumi, nguyên thủ Nhật Bản đầu tiên đã đến thăm
Bình Nhưỡng, trong mục đích khởi động tiến trình bình thường hoá quan
hệ đôi bên. Điều tra của Ishidaka cho biết vào ngày 17/9/2002, Kim
Jong-il khơi màu một cú chuyển biến bất ngờ tuyệt hảo : trước sự sững sờ
của Koizumi, Kim Jong-Il công khai thừa nhận Bắc Triều Tiên bắt cóc
công dân Nhật, hứa trừng trị thủ phạm, cam kết rằng sẽ không để xảy ra
tình trạng này nữa và thậm chí còn đi đến việc xin lỗi công khai.
Lẽ dĩ nhiên cho đến giờ không ai biết được Kim Jong-il nghĩ gì khi
công khai nhìn nhận sự việc. Tuy nhiên, theo quan sát của các chuyên gia
Bình Nhưỡng đột ngột thay đổi giọng điệu là vì sau vụ 11-9, George Bush
đã xếp Bắc Triều Tiên vào « trục xấu ». Và đương nhiên chế độ họ Kim
cũng nghĩ ngay là Hoa Kỳ có thể tấn công bất cứ lúc nào.
Thêm vào đó, kể từ khi mất đi chỗ dựa Xô Viết, nền kinh tế đất nước
tan thành mảnh vụn. Đất nước vất vả vượt qua nạn đói khủng khiếp khiến
hàng triệu người thiệt mạng. Chính vì điều này, Kim Jong-il rất cần đến
sự hào phóng của Nhật Bản, đồng thời trông đợi rất nhiều vào khoản bồi
thường chiến tranh trị giá ước tính lên đến 10 tỷ đô-la.
Trung Quốc : Kế thừa Mao, không đủ chỗ cho hai người
Nhìn sang Trung Quốc, chủ đề Bạc Hy Lai tiếp tục thu hút sự quan tâm
của Courrier International. Tờ báo trích dịch lại một bài nhận định đăng
trên tờ Đông Hương của Hồng Kông cho rằng sở dĩ Bạc Hy Lai dính vào tội
tham nhũng là vì muốn tranh giành ảnh hưởng với Tập Cận Bình trên địa
bàn chính trị phái tả. Tờ báo chạy tựa « Không có chỗ cho hai kẻ thừa kế
Mao ».
Theo quan sát của tác giả bài viết, từ khi lên nắm quyền lãnh đạo đất
nước, Tập Cận Bình cũng lấy lại ngọn cờ « hoài Mao » của Bạc Hy Lai.
Những khẩu hiệu mà ông đưa ra là những gì mà Bạc Hy Lai đã hô hào trước
đó. Trên thực tế, Tập Cận Bình sao chép hoàn toàn các mỹ từ của ông Bạc.
Tuy rằng miệng hô hào « cải cách » nhưng trong thực tế, ông ta tiếp tục
nối tiếp con đường cũ của một Trung Hoa đỏ rực vĩnh hằng. Câu hỏi đặt
ra là vì sao ông Bạc và ông Tập, cả hai đều cùng xuất thân phe « hoàng
tử đỏ », những người rất thân cận lại đi đến chỗ hãm hại lẫn nhau ?
Tác giả cho rằng, Bạc Hy Lai không những đã được nâng vào hàng ngũ
lãnh đạo cao cấp như Ủy viên Bộ chính trị và Bí thư Trùng Khánh, mà còn
nhận được nhiều sự ủng hộ của rất nhiều người trong đảng. Tuy nhiên,
chính việc ông Bạc quá tham vọng, muốn tập hợp toàn bộ phe tả trong
đảng, những kẻ hoài Mao và mong muốn giang rộng quyền lực lên khắp cả
nước, một việc làm đi quá đà nên đã chuốc lấy sự trừng phạt của Tập Cận
Bình.
Thật ra chuyện tham nhũng, bồ bịch và lạm dụng quyền lực của Bạc Hy
Lai không hẳn gây ra vấn đề trong vòng quyền lực đó. Bởi vì, ai có thể
chứng tỏ là mình trong sạch trong biển tham nhũng của đảng Cộng sản
Trung Quốc ? Còn chuyện chinh phục phái đẹp, ai có thể sánh bằng Mao
Trạch Đông ? Hay như chuyện lạm dụng quyền lực, ai có thể dám nói là
Đặng Tiểu Bình cũng đã lạm dụng quyền lực tối cao để huy động quân đội
trấn áp thường dân trong vụ Thiên An Môn ? Chẳng phải là hai vị lãnh tụ
đó vẫn luôn được xem là những nhà « lãnh đạo tài ba » đó chăng ?
Nguyên do sâu thẳm để mà Bạc Hy Lai bị trở thành tù nhân của Tập Cận
Bình là vì ông Bạc dám tước đi cái tính chính đáng là kẻ duy nhất kế
thừa vương triều Mao Trạch Đông. Cũng bởi vì Bạc Hy Lai dám đe dọa tính
chính đáng của Tập Cận Bình. Vì điều này, ông Tập buộc phải liên kết với
Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo để lật đổ Bạc Hy Lai nhân vụ án Vương Lập
Quân.
Tập Cận Bình cảm thấy bắt buộc phải hành động trước mối đe dọa về uy
quyền và tính hợp pháp của ông. Chẳng phải vì vậy mà ông Tập không ngần
ngại lao vào cuộc chiến huynh đệ tương tàn và sẵn sàng giết chết con hổ
gây quá nhiều phiền hà nhân chiến dịch chống tham nhũng. Đó chính là
những gì đã quyết định nên số phận của Bạc Hy Lai trong thâm cung bí sử
thời hiện đại này.
