Phan Văn Song, TS
November 19, 20130 Bình Luận
Thọ 102 tuổi, Giải Nobel về Kinh tế năm 1981, Ronald Coase vừa mới mất hồi tháng 9 năm nay (ngày 2 tháng 9 2013). Cha đẻ của ngành «Phân tích Kinh tế cho Luật học-economic analysis of law».
Ronald Coase
Ronald
Coase được nổi danh bởi định lý-théorème được mang tên ông. Tên ông
càng được thiên hạ nhắc nhở hơn khi ông phản biện chối bỏ lý thuyết của
Arthur Cecil Pigou.
Arthur Cecil Pigou (18 /11/1877 – 7 /3/1959)
A.C.
Pigou quan niệm rằng thị trường tự do không thể tự điều hòa được, và
như vậy vai trò điều hòa quản trị thị trường phải được giao rộng rãi cho
Nhà Nước.
Đây
là một cuộc tranh luận rất thời sự, trên toàn thế giới và đặc biệt ở
vài quốc gia chậm tiến trong đó có quê hương của chúng ta, đứng đầu mối
quan tâm của chúng ta, người Việt Nam Hải ngoại, là tình hình và chế độ
quản trị nền kinh tế Việt Nam. Cuộc Bạo loạn xuống đường dân thất
nghiệp Vùng Bretagne, phía Tây đất Pháp, đem tranh luận giữa chế độ kinh
tế thi trường và chế độ kinh tế chỉ đạo biến thành thời sự.
Ông
Ronald Coase gốc người Anh, nhưng nghiệp vụ giảng dạy ở Đại học
Chicago, Huê Kỳ. Ông rất mê đất Pháp. Giáo sư Kinh tế Jacques Garello,
một bạn Lions với chúng tôi, thuộc Đại học Aix-en-Provence đã hai lần
mời ông đến thuyết giảng. Chúng tôi, người viết đã không ngại lái xe đi
về hơn ngàn cây số chỉ để đến tham dự một buổi thuyết giảng của Giải
Nobel Kinh tế 1981. Cả phòng giảng say mê ngưởng mộ kiến thức bao la của
diễn giả sự cùng sự trình bày uyên bác nhưng rất dản dị, và con người
rất khiêm nhượng của Giáo sư Ronald Coase. Lions Jacques, Giáo sư
Garello, trong một bài viết về Giáo sư Ronald Coase, kể rằng Giáo sư
Ronald Coase thường tự ví ông như là một viên đá cuội trên một bãi biển.
Người ta không biết từ đâu viên đá tới. Có thể viên đá lăn từ triền
núi, ra đến biển cả, trôi theo các giòng suối, giòng sông, trong mưa,
trong gió, trong những cuộc núi sập, núi lỡ ! Và một nhà kinh tế nổi
tiếng cũng thế thôi, ông cũng như một viên đá cuội bị đưa đẩy mài dủa
bởi nghìn năm hiểu biết của loài người, bởi bao thế kỷ văn hóa, giáo
dục, tập tục tri thức. Cá nhơn Giáo sư Ronald Coase tự ví mình là hậu
duệ của các tiền nhơn bác học Adam Smith và Trường Phái Áo quốc. Khi
còn sanh viên ở London School of Economics, trong những năm 1930, ông
được huấn luyện bởi Friedrich Hayek (1899 – 1992) và Arnold Plant (1898
-1978) hai bác học của ngành kinh tế.
Định lý Kinh tế Coase (1966)
Người
phát biểu thành một định lý kinh tế là Giáo sư kinh tế George Stigler
(1911-1991) -Giải Nobel Kinh tế 1982 – vào năm 1966,.phỏng theo lý
thuyết của Giáo sư Ronald Coase diễn tả trong một bài viết “ The Problem
of Social Cost- Bài toán của Giá xã hội” (viết năm 1960). Thoạt đầu
Giáo sư Coase từ chối nhưng cuối cùng chấp nhận mình là cha đẻ của định
lý ấy. Đại ý của định lý là “nếu giá của những trao đổi (thương mải)
hoàn toàn xoá bỏ, và nếu các chủ quyền các tư hữu được định nghĩa rõ
ràng, sẽ có một sự hổ trợ xứng đáng- si les coûts de transaction sont
nuls et si les droits de propriété sont bien définis, il résultera une
allocation efficace”.
Định
lý đọc như vậy hoàn toàn tối nghĩa. Nhưng nếu chúng ta đi trở vế lịch
sử của cuộc cách mạng kỹ nghệ, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn. Ngay từ năm
1937, Giáo sư Coase với cuốn sách “ The Nature of the Firm-Théorie de la
Firme-Định nghĩa của Hảng buôn” đã sáng tạo quan niệm “giá của những
chuyển nhượng-transaction costs- les coûts de transaction”. Với quan
niệm mới mẽ nầy Giáo sư Coase đã viết lại lịch sử của nền kỷ nghệ tân
thời, vào thế kỷ thứ 17 tại Anh quốc. Thời bấy giờ, các nhà buôn Anh
đang bị thiếu mặt hàng xuất cảng để bán trao đổi bù vào những hàng hóa
quý báu phải nhập từ Phương Đông và từ Mỹ châu. Khan hiếm hàng xuất
tạo quý giá cho bên hàng nhập, đó là “giá của chuyển nhượng”, nghĩa là
tất cả những phí tổn tốn kém để thương thuyết với tất cả những người
giao hàng, bán hàng, nghệ nhơn, hay người nông dân bị thất nghiệp khi
ngoài mùa hay thất mùa, đều phải tính nhập vào. Quản trị tính toán các
chi phí những khâu chuyển nhượng ấy là cả một vấn đề rất khó khăn, nào
giao hàng không đều hòa, nào sai biệt hàng hóa nhận gởi, nào những chi
phí giao tế không cần thiết, nào nhưng bắt buộc khi bị những trục trặc
kỹ thuật…Và như vậy, phải bắt buộc phải tổ chức những hiệu buôn-la firme
để hiệu quả hóa sản xuất. Các công nhơn cùng nghề họp thành những tổ,
họp thành những khâu sản xuất hiệu quả, chuyên nghiệp, năng lực cao…Gom
tóm lại và chia phần hành, làm việc giây chuyền là những suy nghĩ,
những bước đầu cho tổ chức sản xuất công nghiệp của ngày nay.
Quan
niệm giá chuyển nhượng chiếm một chổ đứng quan trọng trong ngành khoa
học kinh tế áp dụng vào quản trị xí nghiệp của ngày nay ( Lý thuyết Giá
thương lượng). Định lý Coase bắt đầu được sử dụng nhiều vào những năm
1970 cho ngành Kinh tế quản trị các Công sở.. Từ đấy, định lý Coase được
xem như ngành quản trị để giải quyết những khúc mắc trong giây chuyền
quyết định hành chánh. Nói chuyện đến công nợ, đặt vấn đề giảm công nợ
là phải đặt vấn đề giảm thiểu chi phí hành chánh, so sánh, gọt dủa, nhận
rõ giữa những chí phí cần thiết và những chi phí trung gian phung phí.,
kể cả những chi phí giao tế, thương thuyết khi ký tên những hợp đồng,
thường được gọi là những chi phí ngoại vụ-les externalités. Một thí du
của chi phí ngoại vụ, đi chợ một thương xá xa nhà, giá rẻ. Đi chợ xong
so sánh hóa đơn với hóa đơn mua cùng một loại mặt hàng: Chi phí ngoại vụ
cần phải tính vào là chi phí chuyên chở: xăng dầu, thuế đường nếu có,
tiền hao mòn xe, thời gian để đi chợ, sai biệt thời gian giữa đị chợ gần
nhà, và xa nhà, đo bằng thời mất để lái xe di chuyển đi về cho 1 hay 2
người. Nhiều khi đi chợ siêu thị xa giá rẻ lại có giá thành hàng hóa chợ
búa cao hoơ đi chợ cạnh nhà. Ấy là chưa kề quan niệm mới của ngày nay
là chi phí ô nhiểm, tính hao xài CO2, hiện tượng nhà kiến, thuế môi
trường-écotaxe vân vân…
Khi
nghiên cứu kinh tế và nghiên cứu lịch sử nền kỹ nghệ hiện đại, Giáo sư
Coase rút ra hai kết luận: kết luận thứ nhứt là với thời gian, dần dần
hướng tiến triển của giá cả đi ngược lại. Ngày nay, giá cả càng ngày hạ,
rẻ càng với phát triển của ngành thông tin, trong khi ấy giá của hệ
thống cầm quyền và quyết định càng ngày càng tăng mắc (khâu kiểm soát và
khâu tiếp thị) tăng mắc vì phải huấn luyện tay nghề, nâng cao trình độ
các cấp cán bộ quyết định. Các đơn vị sản xuất to, kể cả các nhóm kỹ
nghệ, nay cũng phải chia cắt ra thành những tiểu đơn vị lao động sản
xuất hay tiểu đơn vị quản trị hành chánh. Kết luận thứ hai là vai trò
quan trọng của các cơ thế, của các luật lệ trong sanh hoạt của một hảng,
xưởng và nay cả một xã hôi. Vì những lẽ ấy Giáo sư Coase, là một luật
sư bào chửa cho một ngành khoa học kinh tế với những cơ chế, với những
lệ luật để bảo vệ con người, với những giấc mơ của con người, thực tiển,
không máy móc. (và Giáo sư đả phá ngành kinh tế vĩ mô toán học-la macro
économie mathématique)
Vs Trường phái Arthur Pigou và những chi phí ngoại vụ
Trong không khí tranh nhau về vai trò của Nhà nước hay Tư hữu giữa Giáo sư Coase và Giáo sư Picou,
Giáo
sư Arthur Cecil Pigou, Giáo sư kinh tế người Anh, vào những năm 1930,
ra lý thuyết chống kinh tế thị trường tự do, với món vũ khí đại bác, cả
vú lấp miệng em: các chi phí ngoại vụ-les externalités. Khi một thỏa
thuận thương mại được ký kết giữa hai người, những thương thuyết không
chú trọng đến những diễn viên ngoại cuộc, “ngoài” khế ước. Những kết quả
tai hại: như ô nhiểm môi trường do khói đen của ống khói nhà máy sản
xuất hảng hóa. Đây là một ngoại vụ tai hại. Nhưng cũng có thể có những
ngoại vụ tốt, hữu ích : nhờ có nhà máy có chương trình đặt hàng hoạt
động, Nhà máy phải xây cất môt con đường để di chuyển, trình trạng tốt
của con đường nầy đóng góp vào hệ thống giao thông công cộng của cả
vùng, có lợi cho lưu thông hàng hóa và cả có lợi cho lưu thông dân cư
trong vùng. Hai cái loại ngoại vu có hại và có lợi đều phải được tính
vào giá cả chi phí kết toán của hợp đồng, để có một giá thành gồm có giá
Xã hội nầy. Và Giáo sư Pigou kết luận:
Chỉ có Nhà Nước mới có thể làm nhiệm vụ quản trị chi phí ngoại vụ
Muốn
quản trị chi phí ngoại vụ, phải đem về làm chi phí nôi
vụ-internalisation. Biến những chi phí ngoại thành những chi phí bình
thường của khế ước, của món hàng, của sản xuất món hàng. Và Giáo sư
Pigou đưa tất cả quản trị về Nhà Nhước với hai chìa khóa lớn là Thuế vụ
và Luật lệ. Luật lệ: thí dụ cai quản bằng quota-tỷ lệ, đóng thuế một
phần ô nhiểm, và như vậy, kẻ (sản xuất) làm ô nhiểm môi sanh phải là kẻ
phải trả tiền bồi thường ô nhiểm môi sanh. Hệ thống giao thông đường xá,
có thể buộc tất cả mọi người sử dụng đóng thuế, không hà cứ gì chỉ có
hảng xưởng.
Giáo
sư Coase phản biện lại trong bài viết năm 1960, chỉ rõ cái vô lý và cái
thiếu công bằng của system quota-tỷ lệ. Nhơn danh ai ? các anh Nhà Nước
đặt tỷ lệ quota, ăn chia thế nào ? Rất khó, ngày nay vẫn chưa ai trả
lời rõ ràng cả. Khi tạo một khu vực sản xuất, chưa ai có thề đánh giá rõ
ràng những externalités cả. Những kết quả, những ‘giá xã hội’, được
hưởng hay phải trả chưa đo lường được.
Những
bạo động vừa qua ở Vùng Bretagne là những trả lời cho những câu hỏi về
những ‘giá Xã hội’. Cách đây 20/30 năm khi tất cả vùng Bretagne ùn ùn
nhào vào làm kỹ nghệ nông nghiệp nuôi heo, và nuôi gà. Khi Nhà Nước
nhơn danh Bretagne ở xa trung tâm Liên Âu, đã quyết địng không đánh thuế
các xa lộ vùng Bretagne. Kết quả Bretagne ngày nay xuống đường chống
đóng thuế ô nhiểm écotaxes mà Bretagne sẽ là vùng sẽ hưởng nhiều
nhứt.Kết quả thứ hai, là ngày nay cả vùng Bretagne ô nhiểm , nước không
uống được bị ô nhiểm do chất thải heo, gà. Ngày nay chỉ vì kỹ nghệ sản
xuất thịt heo gà bị cạnh tranh, do nơi khác cũng sản xuất heo gà kỹ
nghệ, nên giá cả xuống giá, các hảng xưởng phải đóng cửa, vùng Bretagne
sập tiệm. Đất Pháp hỗn loạn. Nhà Nước Tổng thống F. Hollande gặp khó
khăn.
Như
vậy, giao cho Nhà nước quản trị ? Nhà Nước có nắm rõ thị trường không ?
Nhà Nước với những công chức, có sống với thị trường không để quản trị
thị trường.
Chỉ có Tư Hữu mới thấy rõ kết quả của những ngoại vụ:
Đối
với Coase, sở dỉ những chi phí ngoại vụ không đo lường được, là do
không có quyền tư hữu rõ ràng. Ô nhiểm môi trường, ô nhiểm giòng nước
thật sự được biết, là do dân chúng đòi hỏi quyền tư hữu hưởng thụ không
khí trong lành và giòng nước trong sạch. Nếu các dân gian láng giềng nhà
máy, giòng nước đòi có không khí trong lành giòng nước trong sạch, họ
bắt buộc Nhà Máy một phải ký một kế ước ‘xã hội” chung sồng hòa bình,
bồi thường thiệt hại với Nhà máy. Hai là Nhà Máy cũng có thể mua những
‘sở hữu’ nhà cửa đất đai của dân trong vùng, bồi thường đầy đủ công bằng
để dân di cư ra đi tìm một nơi định cư, mua lại một ‘sở hữu’ đầy an
toàn.
Cũng
có những trường hợp mà Pigou bảo rằng chỉ có Nhà Nước mới lo được những
ngoại vụ cần thiết như cất một Ngọn Hải Đăng, dẫn đường thương thuyền,
tàu biển, hay xây một cái cầu nói liền hai bờ sông…bằng cách “thâu thuế
để có tiền xây cất những công cụ cần thiết ấy”. Coase trả lời lại, Cầu
cống cũng như ngọn Hải đăng, xưa như con người, nếu cần thiết thì do
chính người dân trong vùng, thấy sự cần thiết, và tự động đóng góp tiền
để xây cầu đi lại, hay các thủy thủ, ngư dân cất ngọn hải đang đề dẫn
dắt hải lộ, bến tàu.
Tóm
lại, quyền tư hữu đủ tài đủ sức để quản trị mọi chi phí trao đổi thương
mãi, tạo giá chuyển nhượng thành giá xã hội. Và một thế giới tư hữu vẫn
có thề cai quản hiệu quả những công sở, hay dịch vụ cộng đồng.
Thời sự:
Tuy
dân chúng Bretagne xuống đường đòi giải quyết vấn đề thất nghiệp, nhưng
thật sự ngày nay, sự đụng chạm tranh cải lớn nhứt giữa hai trường phài
Coase và Pigou là những vấn đề ô nhiểm môi trường. Một bên trường phái
Pigou, đòi hỏi Quản trị Nhà nước với Luật lệ và Thuế vụ. Một bên vẫn
Coase với Kinh tế thị trường với quyền Tư hữu và Trách nhiệm do Khế ước.
Giải
Nobel Kinh tế 2009, bà Elinor Ostrom (1933-2012), người Mỹ vừa từ trần
năm ngoái, đã gieo hoài nghi một cách ba phải, bằng cắt nghĩa rằng các
‘công sự’ có thề quản trị hoặc theo Pigou bởi Nhà Nước, hoặc do Thị
Trường theo Coase, nhưng cũng có thể do các hiệp hội, Hiệp đoàn của Xã
hội Dân sự.
Nhưng
Elinor Ostrom, hoàn toàn đồng ý với Ronald Coase, về tư hữu. Ostrom cho
rằng một sở hữu có thể do cá nhơn hay đoàn thề sở hữu. Những cá nhơn
đầy thiện chí, với một bản khế ước hữu hiệu có thể điều hành cai quản
hay hơn cả một Nhà nước. Và cá nhơn còn có thể làm những đồng sở hữu
chủ, và như vậy, đồng trách nhiệm, trong lúc Nhà Nước không có ai trách
nhiệm rõ ràng
Và Việt Nam:
Vài
hàng chia sẻ cùng quý vị bài nghiên cứu nhận định tình hình kinh tế thế
giới và những lý thuyết xứ ngưới. Khi đặt câu hỏi về Việt Nam. Chúng ta
nghẹn ngào, bí. Những quan niệm “Giá chuyển nhượng”, “chi phí ngoại
vụ” xin được tóm tắt bằnh hai chữ ‘tham nhũng’
Tiền
ngoại giao, tiền lo, bao thư, tiền đường, tiền bo, tiền mời ăn, tiền
đút lót, tiền ăn chịu… tất cả đề nói lên sự bế tắc của quản trị làm ăn ở
Việt Nam. Chưa khể những “chi phí ngoại vụ khác” như thụt kết, rút
ruột, phung phí bằng thông cảm ăn nhậu…
Ở Việt Nam ngày nay không thề làm cải tổ, sửa sai gì được cả. Chỉ có Dẹp Đảng Cộng sản, bần người tử tế lên nắm quyền thôi.
Hồi Nhơn Sơn, tuần 3 tháng 11.
TS. Phan Văn Song
www.vietthuc.org
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét