Chu Chi Nam (Danlambao) - Chính
sách ngoại giao của Obama trong nhiệm kỳ đầu có tính cách lý tưởng, nếu
không muốn nói là không tưởng bao nhiêu, thì ngược lại bắt đầu nhiệm kỳ
hai, từ chính trị quốc nội cho tới quốc ngoại, có tính cách thực tế bấy
nhiêu, đấy là nói một cách hơi quá đáng; nếu nói một cách khác đi, thì
chính sách chính trị của Hoa kỳ hiện nay, về quốc nội là giải quyết và
vượt qua cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 để bắt đầu tăng trưởng, về
quốc ngoại vẫn muốn duy trì vị thế bá chủ thế giới nhưng có tính cách
kín đáo và thực tế hơn.
Thực vậy, với nhiệm kỳ đầu, khi vừa đắc cử tổng thống, chưa phải chạm
trán với thực tế trong ngoại giao quốc tế, vừa phũ phàng, trì trệ khó
thay đổi, vừa thủ đoạn, lọc lừa, Obama nghĩ rằng mình có thể thay đổi
thực tế này một cách dễ dàng, nên rất có lý tưởng. Xin đơn cử 2 thí dụ
điển hình là chính sách ngoại giao với thế giới Ả Rập và với Trung cộng.
Với thế giới Ả rập, một thế giới lạc hậu, độc tài, phong kiến, nhân
quyền bị chà đạp, phụ nữ bị coi khinh, Obama nghĩ rằng có thể bắt tay
với họ để cùng nhau sửa đổi. Bằng chứng cụ thể là khi vừa mới thắng cử, 2
nước theo đạo Hồi lớn, quan trọng mà Obama viếng thăm là Nam Dương và
Ai cập.
Trong một bài diễn văn đọc ở Le Caire, thủ đô Ai cập, Obama kêu gọi một
sự hợp tác chặt chẽ giữa thế giới Ả rập và Hoa kỳ. Nước Á châu mà ông
thăm viếng đầu tiên, đó là nước Nam Dương, một quốc gia rộng lớn, đông
dân với diện tích 1 905 000 Km2, dân số là 246,9 triệu người, tổng sản
lượng quốc gia là 878,2 tỷ $, sản lượng tính theo đầu người là 4 955,9
$; đa số dân theo đạo Hồi, là nước theo đạo này lớn nhất thế giới.
Theo những nguồn tin đáng tin cậy, thì lúc đầu Obama còn có ý định viếng
thăm nước Iran, nhưng sau thì không, vì sự ngăn cản của những người cố
vấn. Bởi lẽ đó bà Ngoại trưởng Do Thái đã không ngần ngại phê bình đường
lối ngoại giao của Hoa kỳ lúc bấy giờ là thiếu thực tế và không tưởng.
Về đường lối ngoại giao của Obama với Trung cộng cũng vậy. Ông nghĩ rằng
ông có thể hợp tác với giới lãnh đạo xứ này để thay đổi chế độ, từ một
chế độ cộng sản độc khuynh, độc đảng, độc tài, vi phạm nhân quyền, sang
một chế độ dân chủ, tự do, tôn trọng nhân quyền. Nhưng thực tế trong
suốt nhiệm kỳ đầu, đã hoàn toàn ngược lại. Thực tế không dễ thay đổi như
ông tưởng.
Thực tế đây không phải chỉ quốc tế mà ngay cả quốc nội Hoa kỳ.
Thực vậy, ngay từ nhiệm kỳ đầu, khi mới nhiệm chức, năm 2008, ông đã
phải đương đầu với một cuộc khủng hoảng kinh tế nguy hiểm và toàn cầu
không kém gì cuộc khủng hoảng 1929 – 1930. Cuộc khủng hoảng này bắt đầu
từ ngành địa ốc, rồi lan sang ngành ngân hàng và xe hơi. Lỗi tại ai? -
Đảng Cộng hòa của Georges Bush trước đó? – Hay đảng dân chủ?.
Lỗi từ cả hai bên, lỗi từ cơ cấu kinh tế của tất cả nền kinh tế toàn thế
giới, dựa trên lý thuyết kinh tế của John M. Keynes, theo đó chính
quyền có thể tiêu xài quá mức độ hạn định của ngân sách quốc gia, để có
thể kích thích phát triển kinh tế. Đấy là về phía chính quyền. Còn về
phía người dân, thì được khuyến khích tiêu thụ tối đa để tăng trưởng
kinh tế. Giấc mộng Hoa kỳ đã có từ lâu: đó là làm sao để có thể mua nhà,
rồi mua xe hơi, sau đó là sắm sửa những vật liệu trong nhà từ bếp núc,
đến sa lông, máy truyền hình. Người dân đã được khuyến khích tối đa qua
việc cho vay tiền dễ dàng, gần như không cần bảo chứng. Ngay cả chính
phủ cũng vậy. Keynes qui định rằng mức thâm thủng ngân sách không được
quá 3%, đằng này chính phủ nào cũng vượt quá giới hạn này, có nước lên
đến hơn 10%, như Hy lạp, Bồ đào nha, Tây ban nha v.v…
Tất nhiên cái gì cũng có giới hạn của nó. Người dân tiêu xài quá độ, đến
lúc không thể trả tiền mua chịu nhà cửa và những đồ dùng khác, đi đến
chỗ ngành địa ốc bị khủng hoảng, sau lây sang ngành ngân hàng và xe hơi.
Bắt đầu ngay từ Hoa kỳ, rồi lan sang thế giới.
Từ năm 2008 đến nay, bảo rằng cuộc khủng hoảng kinh tế này đã chấm dứt,
thì không đúng, vì hậu quả của nó vẫn còn kéo dài cho tới ngày hôm nay,
nhưng dầu sao nó cũng đã được khắc phục phần lớn.
Ngành địa ốc đã phục hồi lại, ngành xe hơi tiêu biểu là hãng Géneral
Motor, từ chỗ phá sản, nay đã trở lại địa vị hàng đầu thế giới như xưa.
Kinh tế Hoa kỳ, theo nhiều nhà quan sát, thì sẽ khởi sắc vào năm 2014.
Được như vậy, không ai chối cãi rằng chương trình khắc phục kinh tế của
Obama là một chương trình hay và có hiệu quả. Thêm vào đó có đường lối
chính trị tài chánh và tiền tệ của Quĩ tiền tệ quốc gia trung ương (FED)
hay nói một cách dễ hiểu là Ngân hàng quốc gia trung ương, bám rất sát
thị trường chứng khoán, tiền tệ và đã đưa ra đường lối chính trị tiền tệ
rất xác thực và đúng, nhằm khi thì hạn chế số lượng tiền tệ trên thị
trường để tránh nạn lạm phát, khi thì tăng số lượng này để khuyến khích
phát triển và đầu tư. Ngân hàng Quốc gia trung ương Hoa kỳ có ưu điểm
hơn Ngân hàng trung ương của Khối Âu châu, vì nó có thể một mình phản
ứng mau lẹ, ngược lại Âu châu phải hỏi ý kiến của những nước thành viên
trước khi quyết định. Chính vì vậy mà nó một phần nào cắt nghĩa sự khó
khăn và chậm chạp phục hồi kinh tế Âu châu.
Người ta còn nhớ với cuộc khủng hoảng năm 1929 – 1930, sau đó dẫn đến
Thế Chiến thứ Nhì (1939 – 1945). Cuộc khủng hoảng này đã là một trong
những nguyên do chính, vì giới lãnh đạo các cường quốc lúc bấy giời
không thể khuất phục về kinh tế và ngoại giao, vì các lãnh đạo những
cường quốc lúc bấy giờ không có những đường lối kinh tế và ngoại giao để
san bằng những bất đồng.
Về ngoại giao, như trên đã nói, vào nhiệm kỳ đầu, Obama có vẻ lý tưởng,
thiếu thực tế bao nhiêu, thì với nhiệm kỳ hai, tỏ ra thực tế bấy nhiêu.
Tuy nhiên theo nhiều nhà quan sát thì đó chỉ là một sự “Lùi bước có tính
cách chiến lược, bề ngoài”, còn thực tế thì đường lối ngoại giao này
vẫn mang tính cách giữ nguyên vai trò bá chủ thế giới.
Thực vậy, một nhà bình luận đã nói: “Bề ngoài, khuôn mặt Obama rất là
bình thản, tuy nhiên ở dưới gầm bàn, thì ông không ngừng dùng hai chân
đấm đá lung tung, ngay cả những người bạn.”
Điều này được cắt nghĩa bởi 2 chiến thuật tiêu biểu: Nghe lén điện thoại
và dùng máy bay không người lái giết những kẻ khủng bố một cách kín
đáo, không cần trách nhiệm.
Vụ điện thoại, ngày hôm nay đã lắng dịu, nhưng cách đây ít lâu, chúng ta
biết Hoa kỳ đã nghe lén điện thoại của các nước đồng minh như Đức,
Pháp, Anh, mỗi ngày có lúc lên tới cả 2 triệu cú, nghe lén ngay cả điện
thoại cầm tay của bà Thủ tướng Đức Angela Merkel.
Vụ dùng máy bay không người lái dưới thời Obama đã được tăng gấp bội.
Ngoài vụ Ben Laden bị giết ở Pakistan, mà ai cũng biết, còn biết bao
lãnh tụ phe khủng bố bị giết bởi những chiếc máy bay “Drones” nhưng ít
người biết tới.
Chính sách ngoại giao thời nhiệm kỳ nhì của Obama có tính cách thiếu ồn
ào, không có những bài diễn văn đầy lý tưởng như khi ông nhận giải Nobel
Hòa bình, hay ông đọc ở thủ đô Ai cập, thủ đô nước Nam dương, vào nhiệm
kỳ đầu, nhưng nó vẫn không thiếu tính cách muốn duy trì ngôi vị bá chủ
thế giới càng lâu càng tốt.
Và thế giới đã chuyển mình qua trục châu Á Thái bình dương, nhất là về kinh tế trong tương lai.
Hoa kỳ và chính quyền Obama đã ý thức và bắt kịp điều này.
Cách đây mấy năm, ông Henry Kissenger, cựu Cố vấn Anh ninh, cựu Ngoại
trưởng Hoa kỳ, người được coi như đại diện cho trường phái Chính trị
ngoại giao thực tiễn của Hoa kỳ, ở Genève, thủ đô nước Thụy sĩ, có tuyên
bố: “Ngày hôm nay Hoa kỳ sẽ đảm nhận hoàn toàn vai trò đại cường quốc
của mình ở châu Á Thái bình dương” (Theo culturepolitique.com). Đồng
thời vào những năm vừa qua, có nhiều cuộc viếng thăm châu Á của chính
khách Hoa kỳ, từ Tổng thống qua Ngoại trưởng tới Bộ trưởng Quốc phòng.
Vào ngày 24/09/2010, tại Hội nghị Thượng đỉnh Hoa kỳ và các nước Hiệp
hội Đông nam Á, được tổ chức tại Hoa thịnh đốn, ông Obama có tuyên bố: “Với
tư cách là Tổng thống Hoa kỳ, tôi bày tỏ minh bạch rằng Hoa kỳ có mục
đích đóng vai trò lãnh đạo ở châu Á. Vì vậy chúng tôi đã tăng cường các
liên minh cũ, chúng tôi đã làm đậm đà sâu sắc hơn quan hệ đối tác mới,
như chúng tôi đã làm với Trung quốc, và chúng tôi đã tái cam kết với
những tổ chức khu vực, trong đó có Tổ chức các nước Đông nam Á.”
Quả thật, trong nhiệm kỳ đầu, ông Obama đã tăng cường ngoại giao với khu
vực này, chú tâm thêm về khu vực này, chẳng hạn như về phương diện quốc
phòng, ông chủ trương cắt giảm ngân sách quốc phòng nói chung, nhưng
không giảm mà lại tăng thêm ngân sách quốc phòng cho vùng châu Á thái
bình dương.
Tuy nhiên, phải chăng, Obama vẫn giữ tính chất ngây thơ của đường lối
ngoại giao nhiệm kỳ đầu đối với Trung cộng? Không có chi thay đổi với
nhiệm kỳ 2?
Thực vậy, mặc dầu đã ý thức tầm quan trọng của châu Á thái bình dương,
nhưng Obama vẫn ngây thơ về đường lối ngoại giao vào nhiệm kỳ đầu cho
rằng có thể hợp tác với giới lãnh đạo Trung cộng để thay đổi đường lối
chính trị về đối nội cũng như đối ngoại của họ, cũng như ông có ý định
bắt tay chặt chẽ với Nam Dương, nước ông đã từng sinh sống thời trẻ và
là nước Hồi giáo lớn nhất thế giới.
Tuy nhiên trong suốt nhiệm kỳ đầu, kết quả của đường lối ngoại giao này
không có gì khả quan: Trung cộng vẫn tiếp tục đàn áp những nhà đấu tranh
cho dân chủ và những dân tộc thiểu số như ở vùng Tân cương, Tây tạng,
không có một tý chỉ dấu gì là dân chủ hóa chế độ. Về đối ngoại, thì
Trung cộng vẫn tiếp tục chính sách xuất cảng bằng cách đi theo một chính
sách tiền tệ không có gì là chính đáng qua hành động hạ giá đồng Nhân
dân tệ để cho đồng tiền này rẻ hơn đồng Đô la trên thị trường, để giảm
giá thành của những hàng xuất cảng. Đấy là chưa nói đến việc làm hàng
giả, sao chép trái phép và vẫn ngầm giúp những tổ chức khủng bố hay
những quốc gia thù nghịch với Hoa kỳ. Người ta còn nhớ vào ngay những
ngày đầu của nhiệm kỳ nhất của Obama, tại Hội nghị Thượng đỉnh về vấn đề
môi sinh môi trường ở một nước bắc Âu, giới lãnh đạo Trung Cộng, lúc đó
người cầm đầu là Hồ cẩm Đào, đã có vẻ trịch thượng với Obama.
Đối với Nam dương thì kết quả cũng không khả quan lắm. Nước này không có
gì chống đối Hoa Kỳ, nhưng để bắt tay chặt chẽ, để cải tổ thế giới Hồi
giáo, thì họ cũng không mặn mà.
Đấy là vào nhiệm kỳ đầu. Nhưng vào nhiệm kỳ nhì, Obama và chính quyền
Hoa Kỳ có ý thức được những điều đó và sửa đổi chính sách ngoại giao
không ? Họ đã ý thức và đã sửa đổi. Nhưng chỉ sửa đổi về phương diện
chiến thuật, còn trên phương diện chiến lược và mục đích lâu dài thi vẫn
giữ nguyên. Đó là vẫn duy trì vị trí bá chủ của Hoa kỳ trên toàn thế
giới, nhất là ở vùng châu Á Thái bình dương, vẫn làm thế nào để mô hình
tổ chức nhân xã dân chủ tự do và kinh tế thị trường được quảng bá ở vùng
này, đặc biệt là ở những nước chưa có dân chủ như Trung cộng, Bắc Hàn,
Việt Nam, Miến Điện v.v…
Nhưng có lẽ không cần phải quá vội vã, thay vì tin tưởng vào những giới
lãnh đạo của những nước này tự sửa đổi, thì nay phải dùng đến sức ép,
nhất là sức ép về chính trị và kinh tế.
Tiêu biểu là đối với Trung cộng: về chính trị, giúp đỡ những nhà đấu
tranh cho tự do, dân chủ nhân quyền, cùng những tổ chức đấu tranh của
những dân tộc thiểu số, như dân tộc Hồi giáo ở vùng Tân cương, hay tổ
chức của người Tây tạng mạnh mẽ hơn; về kinh tế kiểm soát hàng xuất cảng
của Trung quốc vào nước Mỹ gắt gao hơn; đồng thời đẩy mạnh việc hình
thành Tổ chức thương mại xuyên Thái bình dương (TPP), để đưa Trung cộng
vào trường hợp, nếu chấp nhận tham gia thì phải sửa đổi chính sách kinh
tế, nếu không thì sẽ bị cô lập.
Nhân vụ Trung cộng đưa ra chính sách nhận diện vùng không phận, và mới
đây, ngày 10/12, có vụ một tàu Trung cộng chạy hết tốc lực như muốn lao
vào tàu của Mỹ, sau đó thì bẻ lái sang hướng khác, có người cho rằng sớm
muộn sẽ đi đến chiến tranh giữa Mỹ và Trung cộng ở vùng Thái bình
dương.
Có lẽ chưa đền mức độ như vậy. Chính giới Hoa kỳ, từ xưa đến nay, vẫn
thi hành chính sách, theo như Tôn Tử, một nhà tư tưởng quân sự tàu đã
nói:
“Thứ nhất là công tâm, thứ nhì là công lương, thứ ba mới tới công
thành.” Công tâm đây là tấn công trên phương diện chính trị, ngoại giao,
tâm lý chiến. Công lương đây là tấn công về kinh tế. Đối đế mới tới
công thành, có nghĩa là dùng đến biện pháp quân sự.
Chiến lược này, Hoa kỳ đã dùng trong thời gian Chiến Tranh Lạnh với đế
quốc cộng sản Liên sô. Ngày hôm nay, bản cũ xào lại với Trung cộng và
những nước cộng sản khác. Nhưng có người hỏi tại sao Hoa kỳ lại dồn nỗ
lực quân sự vào vùng châu Á thái bình dương, ngân sách quốc phóng tổng
quát của Hoa kỳ thì giảm, nhưng đặc biệt ngân sách cho vùng này lại
tăng, cũng như Hoa kỳ thiết lập thêm những căn cứ quân sự mới?
Vì là đại cường quốc, Hoa kỳ bắt buộc phải tiên đoán tất cả những trường
hợp có thể xảy ra, ngay cả trường hợp xấu nhất, đó là giả thiết cho
rằng phe bảo thủ, phe quân phiệt có thể đảo chính ở Trung cộng và không
ngần ngại gây chiến với Hoa kỳ, mặc dầu cán quân quân sự quá thiên lệch
về Hoa kỳ, vì vậy Hoa kỳ phải phòng ngừa.
Theo thường lệ, cứ 4 năm 1 lần, Hội đồng Tình báo Hoa kỳ (National
Intelligence Counsil), có ra bản nghiên cứu; và vào cuối năm 2012, có
bản nghiên cứu mang tựa đề Hướng đi Tổng quát (Global Trends), từ nay
cho tới năm 2030, theo đó cho tới năm này, vấn đề sản xuất dầu khí từ
phiến thạch đã được bắt đầu từ năm 2008, và đang phát triển mạnh mẽ, sẽ
giúp Hoa kỳ độc lập về vấn đề năng lượng, không cần đến những vùng sản
xuất năng lượng quan trọng từ xưa đến nay như Trung Đông, Nga và những
vùng khác.
Viễn tượng này có thể nói có ảnh hưởng rất mạnh đến đường lối ngoại giao
tương lai của Hoa kỳ, thay vì sống chết với vùng Trung đông như trước,
nay Hoa kỳ sẽ có một đường lối ngoại giao khác, tìm cách giải quyết vấn
đề Trung đông, trong đó có cả vấn đề Syrie, Iran, Palestine và Do thái,
để dồn nỗ lực vào châu Á thái bình dương, đồng thời từ từ rút quân khỏi A
phú Hãn, Irak như đã bắt đầu từ nhiệm kỳ đầu của Obama. Đó là một vài
chẩn đoán tổng quát và sơ lược về chính sách chính trị của Obama nhiệm
kỳ nhì, vừa quốc nội lẫn ngoại giao.
Nhiều người nghĩ rằng 2 chính sách này kình chống nhau ; nhưng thực tế
trong quá khứ, người ta thấy nó bổ sung nhau, và được đặt ưu tiên tùy
lúc và tùy theo hoàn cảnh. Người ta còn nhớ, vào những năm của thập niên
90, trong cuộc tranh cử với Georges Bush cha, người vừa mới chiến thắng
Chiến tranh Irak kỳ đầu, Bill Clinton đã không ngần ngại tuyên bố trong
những bài diễn văn tranh cử của mình: “Hoa kỳ không chết vì hiểm họa
đến từ bên ngoài, mà sẽ chết vì những hiểm họa đến từ bên trong.” Vào
lúc này, kinh tế hoa kỳ vẫn còn khó khăn, những cải cách của Georges
Bush chưa mang đến kết quả. Sau đó Bill Clinton đã thắng cử vào năm
1992, Chính sách cải cách kinh tế của Bush đã mang lại kết quả cộng thêm
chính sách kinh tế của Bill Clinton, nền kinh tế của Hoa kỳ được phục
hồi rồi tăng trưởng mạnh.
Nhờ tình hình quốc nội ổn định, kinh tế tăng trưởng, chính Bill Clinton
chứ không ai hết, vào nhiệm kỳ nhì, lại đặt ưu tiên cho chính sách ngoại
giao.
Trở về với Obama nhiệm kỳ nhì, mặc dầu có những khó khăn như việc bảo
hiểm sức khỏe (Obamacare), việc thâm thủng ngân sách và việc giới hạn
tối đa tiền nợ quốc gia, nhiều nhà kinh tế tiên đoán rằng kinh tế Hoa kỳ
sẽ khởi sắc vào năm 2014. Thêm vào đó, như sự tiên đoán của Hội đồng Cố
vấn Tình báo, trong bản dự đoán tương lai, vừa mới nhắc ở trên, thì Hoa
kỳ sẽ độc lập về vấn đề nhiên liệu sớm hơn, có thể vào năm 2016 hay trễ
là 2020, theo ước đoán của một số nhà nghiên cứu. Một khi tình hình
quốc nội ổn định, tốt đẹp, thì Hoa Kỳ sẽ đặt ưu tiên cho chính sách đối
ngoại.
Chính sách đối ngoại của Hoa kỳ từ trước tới nay vẫn là làm sao để duy trì địa vị bá chủ của mình trên thế giới.
Duy trì địa vị này trong bao lâu nữa ?
Thật dài hạn, cả trăm năm nữa thì ít người dám tiên đoán. Nhưng trung
hạn từ 40 đến 50 năm nữa thì rất có thể, vì Hoa kỳ còn có rất nhiều ưu
thế (atouts):
Vì Hoa Kỳ có một thể chế dân chủ trong những thể chế đứng hàng đầu thế
giới. Nó giúp cho nước này vận dụng tối đa tài lực và nhân lực quốc gia.
Nó giúp cho giải quyết những mâu thuẫn nội bộ một cách hòa bình, sửa
sai một cách mau lẹ, để tiếp cận mau lẹ với thực tế, rồi vững tiến.
Vì nước này có một đội ngũ trí thức rất ưu tú trong mọi ngành nghề, hàng
năm Hoa kỳ vẫn đứng đầu về những giải thưởng Nobel, là nơi qui tụ những
nhân tài và sinh viên học sinh thế giới. Một điều buồn cười đó là bề
ngoài hai nước Hoa kỳ và Trung cộng có vẻ chống nhau, nhưng số sinh viên
Trung cộng hiện đang du học ở Hoa kỳ đứng đầu thế giới với con số là
230 000 người trên tổng số sinh viên thế giới là 850 000 người.
Vì nước này có một khả thế và tiềm năng quốc phòng không ai sánh kịp.
Chỉ cần so sánh về ngân sách quốc phòng thì ngân sách quốc phòng của Hoa
kỳ bằng tổng số 18 nước đứng kế tiếp trong đó có Trung cộng, Nga, Nhật,
Anh, Pháp, Đức v.v…, cộng lại.
Từ đó, những người tiên đoán sẽ có một cuộc Đại Chiến thứ Ba là thiếu
căn cứ, vì Hoa kỳ không dại gì lao vào cuộc chiến này để đánh mất hết
những ưu thế mà mình hiện có. Hơn thế nữa, nước đương đầu với Hoa kỳ
hiện nay là Trung cộng, mà Hoa kỳ biết rất rõ rằng nước này không thể
nào đi ngược lại trào lưu tiến bộ của văn minh nhân loại là đi đến tự
do, dân chủ và tôn trọng nhân quyền.
Giới lãnh đạo Hoa kỳ có thể đợi cho trái chín rồi rụng, thay vì trèo cây hái trái, có rất nhiều nguy hiểm bất ngờ.
Điều này người Hoa kỳ đã làm với Chiến tranh lạnh trong vòng 50 năm cho tới ngày đế quốc cộng sản Liên sô sụp đổ.(1)
Paris, ngày 23/12/2013
___________________________________
(1). Xin mời quí Vị xem thêm những bài về Hoa Kỳ và Cộng sản, trên http://perso.orange.fr/chuchinam/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét