Phan Ni Tấn - Đọc Nước Mắt Của Rừng,
người đọc mới xót xa, hoài cảm vì giữa cuộc sống hiện đại đã mọc lên
những hàng quán café, quán nhậu, cửa hàng điện thoại và các dịch vụ
khác, người đọc không còn tìm thấy nhiều dấu vết hiền hòa, êm ả của buôn
làng, không còn bếp lửa nhà sàn ấm áp, không còn tiếng chầy giã gạo
ngoài sân, không còn tiếng mõ trâu, không cả những lũy tre làng vươn lên
xanh ngát, có những chiếc lá tre rơi trong hiu hiu gió về...
Amai B’Lan là bút hiệu của một cô giáo từng dạy học thiện
nguyện ở miền cao. Cô còn rất trẻ và dù chỉ dạy một quãng thời gian ngắn
tại một buôn làng heo hút của miền Thượng du nhưng cũng đủ để cô thực
hiện được ước mơ nhỏ bé của mình là viết ra tập bút ký mang một cái tên
hết sức “miền Thượng”: Nước Mắt Của Rừng (*).
Đọc Nước Mắt Của Rừng, người đọc dễ nhận thấy ngay Amai B’lan viết về
Tây nguyên với biết bao thiện chí chân thành như viết về cuộc đời mình: “Tôi
mê cao nguyên không đơn thuần chỉ vì vẻ đẹp trinh khôi của nó, mà còn
vì trong chuyến đi mạo hiểm đầu đời, tôi được những con người tốt bụng
của cao nguyên đùm bọc khi sa cơ lỡ bước. Giờ đây, tôi muốn làm một cái
gì đó cho vùng đất đáng yêu này.”
Tuổi 18 là lứa tuổi đẹp như bông hoa vươn lên quãng trời xanh bát ngát
mà cũng là một lứa tuổi đầy lý tưởng, tuổi của phiêu lưu mạo hiểm từ
trong máu. Đoạn cô tả cảnh thân gái dặm trường, một mình đạp xe đi từ Di
Linh lên tận Kontum ròng rã suốt một tháng trời với biết bao may rủi
dọc đường mưa nắng, đói khát, mệt mỏi... đủ thấy cô có duyên có nợ từ
kiếp nào với cao nguyên đến trời đất cũng phải kinh động.
Với Amai B’Lan, Tây nguyên nói chung hay Cheo Reo, Phú Bổn, Ayunpa,
Krông Pa nói riêng là quê hương đất nước, là buôn làng, mà cũng là chỗ
dựa tinh thần của cô. Chỉ cần một không gian nhỏ bé là vùng đất hẻo lánh
của Ayunpa và một quãng thời gian ngắn ngủi thôi cũng đủ sinh ra Amai
B’Lan, đủ để tạo nên số phận cô, duyên nợ cô, con người và cuộc đời cô.
Chính cuộc sống nội tâm đã thúc đẩy cô hướng về phía núi, nên qua một
hoạt động mục vụ của nhà thờ cô tìm thấy niềm vui trong công việc dạy
học để giúp cho các em người Jrai học tốt hơn, dạy cho các em biết phân
biệt tốt xấu để tránh bị người đời lừa đảo.
Amai B’Lan đến với người Jrai hoàn toàn không mang theo hoài bão của con người thời đại, như cô nhỏ nhẹ phân trần “Không dám có ước muốn tìm hiểu một dân tộc thẳm sâu và lạ lùng trong quãng thời gian ngắn như thế”. Nhưng sâu trong một tâm hồn hiền hòa, chất phác như nương rẫy, Amai B’Lan
đến với Tây nguyên bằng tinh thần thiện chí, bằng hơi thở, bằng nhớ
thương, bằng nỗi ám ảnh trước cảnh đời không như cô mơ ước, người đọc
mới cảm nhận tự đáy lòng cô dâng lên những gợn sóng u hoài. Chúng ta hãy
nghe Amai B’Lan diễn tả tâm trạng này: “Tôi đã tới nơi cần tới sau
nhiều ngày mơ tưởng về thủ phủ của người Jrai, về vùng đất của Pơtao
Apui, về những căn nhà sàn đêm đêm bập bùng ánh lửa kể akhan, về một dân
tộc có đời sống tâm linh vô cùng sâu sắc, nhưng sao cảm giác trong tôi
thật lạ, có gì đó như là tan vỡ.”
Đọc Amai B’Lan, ta thường gặp những lời trần tình biểu hiện lòng biết ơn
vô lượng những con người miền cao, cũng như cô bộc lô nhận thức một
loại triết lý trăn trở, cảm thông về cuộc đời con người đã mất đất, mất
cả chủ quyền. Chia sẽ nỗi trầm luân của người bản địa, Amai B’Lan thổ
lộ: “Người Jrai đã từng là chủ vùng đất này (tên Gia Lai đọc từ chữ
“Jrai” mà ra). Tổ tiên họ đã sống và đã chết ở đây. Họ có cách sống và
văn hóa của riêng họ... Trên đầu họ là bầu trời tự do. Dưới chân họ là
đất rừng linh thiêng. Họ sống như thế biết bao thế hệ. Mọi chuyện cứ
diễn ra như thuở ban đầu cho tới khi người Kinh tới.”
Chính vì thế mà xuyên qua Nước Mắt Của Rừng, ta thấy cuộc
sống của đồng bào miền núi đã bị đồng hóa vào đời sống thành thị đầy hỗn
tạp, tục lụy, méo mó, chao đảo, ngụy tạo. Sau cơn bão thời thế, những
cái đẹp, những cái bình dị, mộc mạc của con người thuần lương, cái hoang
dại nên thơ, cái hào hùng cao cả... đã bị thay thế bằng những cái bi
thương, những cái thấp hèn dung tục, cái ác tâm, ác tính. Rõ ràng là bầu
không khí thiêng liêng và bí ẩn nằm sâu trong bản chất cuộc sống như
biểu tượng tâm hồn dân tộc của đồng bào thiểu số đã hoàn toàn đảo lộn từ
gốc rễ.
Tôi xa quê lâu rồi, có hơn nửa đời người chưa từng trở lại nên thầm tiếc
cho cái khố thân yêu của người đàn ông Thượng và cái xà-gạc trên vai,
hay cái eng truyền thống của người đàn bà Thượng với cái gùi trên lưng
có còn theo họ lên rừng lên rẫy, ra chợ búa hay không. Còn những biểu
tượng muôn thuở của đại ngàn như cái ná, cái tên, cái tù và có còn treo
trên vách nứa? Còn nữa, con chim ông lão, con chim kơ-tia hay con chim
ka-lơi có còn... tức tiếng hót của con chim hoàng anh mà hót vang trên
rừng trên núi, và cả cái nai, cái hoẵng dễ gì tồn tại trên nương rẫy
thân thương?
Đọc Nước Mắt Của Rừng, người đọc mới xót xa, hoài cảm vì
giữa cuộc sống hiện đại đã mọc lên những hàng quán café, quán nhậu, cửa
hàng điện thoại và các dịch vụ khác, người đọc không còn tìm thấy nhiều
dấu vết hiền hòa, êm ả của buôn làng, không còn bếp lửa nhà sàn ấm áp,
không còn tiếng chầy giã gạo ngoài sân, không còn tiếng mõ trâu, không
cả những lũy tre làng vươn lên xanh ngát, có những chiếc lá tre rơi
trong hiu hiu gió về. Amai B’Lan hết sức chua chát: “Người ta đã thay
nhà sàn bằng nhà xây, vật dụng trong nhà cũng là của người Kinh. Giới
trẻ thay cái váy truyền thống bằng quần jeans bó sát. Ở một góc của
buôn, đàn ông tụ tập gầy sòng bạc, uống rượu và chửi tục. Người trong
buôn nói: “Người Jrai bây giờ đã biết học theo người Kinh rồi. Con gái
Jrai đã biết làm đĩ còn con trai đã biết ăn cắp rồi.” Chính những ấn
tượng nặng nề đó đã ám ảnh Amai B’Lan, làm tâm hồn cô nghiêng xuống nỗi
đau trước những nền tảng đạo đức lâu đời đã làm con người băng hoại.
Amai B’Lan, với tâm hồn hoài cổ luôn luôn nuối tiếc quá khứ, thiết tha
với con người cũ, yêu mến mảnh đất thiên nhiên màu mỡ của núi của rừng.
Chính vì lẽ đó, mang tâm trạng của nghệ sĩ với tất cả rung cảm chân
thành, cô đã hết lòng làm cho rừng núi và những con người hoang dã này
sống lại trong văn chương miền cao.
Ảnh: Trần Thị Trung Thu
Nhìn họ qua những trang giấy trắng, mực đen, người đọc còn có thể “chạm”
vào quá khứ để gặp lại một vị thừa sai người Pháp đáng kính trọng là
cha Jacques Dournes, người đã hy sinh một đời của mình để mang tình
thương Thiên Chúa đến cho những người Thượng hoang sơ, điêu đứng khổ
cực, áo quần lam lũ, ánh mắt thì xa xăm. Cũng xuyên qua những trang văn
này, ta cũng có thể chuyện trò thân thiết với những con người thông tục
như Mơai, Ama H’siu, Ami H’siu, Ơi H’hiam, chị H’nhao, bé H’mái… hoặc
người già làng đại diện cho ý chí và quyền lực của cộng đồng sắc tộc,
ngay cả những nhân vật tâm linh Pơtao nước (Thủy Xá), Pơtao lửa (Hỏa
Xá)... là những con người sinh ra từ cuộc sống sơn lâm huyền bí.
Nhưng mà con người Amai B’Lan cũng lạ lắm. Lạ ở cái chỗ, bằng cái giọng
cảm khái thâm trầm, cô đang rưng rưng kể cho chúng ta nghe về những nỗi
buồn mênh mông trước cái thế thái nhân tình, rồi đột ngột như một thứ
lịch sử sang trang, ta lại gặp, lại nghe cái giọng cà tửng như đùa cợt
của cô, khi cô săng sái lên giọng kể về cách sống hòa mình với người bản
địa. Hãy lật lại những trang đầu mà coi. Amai B’Lan đã để cho ngòi bút
của mình hồn nhiên, thơ thới vẽ nên những con người một thời thuộc về
hoang sơ rừng rú làm cho người đọc cảm giác rằng mọi vấn đề của đời sống
miền núi vẫn cứ như xưa, sinh sống trong yên bình, tự tại.
Nhà văn trẻ tuổi của chúng ta sầu đời, giận đời, thương đời nhưng không
căm hận cuộc đời. Là vì cái vẻ đẹp nhân bản của Amai B’Lan trong Nước Mắt Của Rừng
chứa đựng một triết lý thuần khiết mà nồng nàn, thấm đượm một tinh thần
lạc quan của phương Đông. Mặc dù cuộc sống hiện nay đã khiến cho mọi vẻ
đẹp về tình người của người Jrai bị hao mòn, nhưng chính cái thiện mỹ
của cô, dựa trên nền tảng lấy niềm tin hăm hở soi vào vùng hiu hắt nhất,
tăm tối nhất để tạo cho sức sống con người một bộ mặt tươi sáng hơn,
đáng yêu hơn.
Nước Mắt Của Rừng là tập bút ký đầu tay của Amai B’lan,
qua đó, cô đã vẽ lại một bức tranh phong phú, vừa hoang dại nên thơ vừa
khơi dậy một sức sống tiềm tàng của những người con của núi rừng đại
ngàn mà tổ tiên của họ đã từng dũng cảm tranh đấu với thiên nhiên và thú
dữ, bón vào lòng đất xương máu của mình để hình thành một Tây nguyên
mênh mông, hùng vĩ như ngày nay. Chính vì thế, Amai B’Lan sống giữa nền
văn minh cơ khí hiện đại, giữa ánh sáng phù phiếm của đô thị đầy vật
chất cám dỗ vẫn không chi phối tâm hồn cô.
Ở Amai B’Lan, suốt một dẫy cao nguyên hùng vĩ đã được ngòi bút của cô
khoanh lại thành một vùng đất hiu quạnh, nhỏ bé mang tên Ayunpa. Ở đó,
đất pha cát mọc lên những chóp núi, những cụm rừng, những mái nhà cũ kỹ
và những con người Jrai thật thà, chất phác bên cạnh những truyền
thuyết, huyền thoại, sử thi, chuyện cổ tích dân gian vô cùng phong phú
từ hình thể tới màu sắc.
Tập bút ký được chia ra nhiều tiểu đoạn, nhưng mỗi tiểu đoạn lại là một
chuỗi tiếp nối như một bức phác họa bằng tư tưởng nghệ thuật đầy màu sắc
và âm điệu, thể hiện niềm đam mê sáng tạo của tác giả mô tả nhiệt tình
về cuộc đời, về tình thương, về con người du canh du cư vì thời thế mà
trôi theo dòng đời phù vân, tụ tán, dở dang, luôn luôn mất mát, thua
thiệt trước những “Yuăn”, những âm mưu toan tính của những loại người ác
tính ác tâm.
Đọc Nước Mắt Của Rừng quả là có nhiều niềm vui, nỗi buồn
như chính dòng đời trôi nổi những buồn vui, nhưng sáng tác của Amai
B’Lan có tâm huyết tự sự bằng chữ nghĩa, đã thả trên trang giấy một thứ
tình yêu da diết dành riêng cho những con người từng đến rồi đi, sống và
chết trong niềm tự hào được làm người với ý nghĩa đích thực của nó.
Dân Làm Báo chân thành cảm tạ Nhà văn Tưởng Năng Tiến đã chuyển bài viết này của Nhà thơ Phan Ni Tấn đến Danlambao.
_____________________________
(*) Nước Mắt Của Rừng - Bút Ký của Amai B’Lan.
Tựa: Phan Ni Tấn. Nhân Ảnh Xuất Bản. Bìa và tranh: Khánh Trường. Trình Bày: Lê Hân & Tạ Quốc Quang.
Copyright @ 2013 by Trung Thu. ISBN: 978-0-9811982-9-3.
Ấn phí và bưu phí 15 M. K.
Sách có thể đặt mua theo địa chỉ sau:
Mr. Lê Hân
375 Destino Circle, San Jose, CA 95133
U.S.A or han.le3359@gmail.com
25 Comments
25 Comments
-

nguoiduatin tội ác thằng khải & xxxdũng • 2 hours ago
-
-

Tây Nguyên buồn ! • 2 hours ago -

đánh rắn đánh đầu Tây Nguyên buồn ! • an hour ago -

nguoiduatin Tây Nguyên buồn ! • 2 hours ago -

đánh rắn đáh ầu nguoiduatin • 40 minutes ago
-
-
-

TuoiTreYeuNuoc • 4 hours ago -

nguoiduatin TuoiTreYeuNuoc • 2 hours ago
-
-

Lê Cửu Long • an hour ago -

TRUONG TRUONG • 3 hours ago -

nguoiduatin TRUONG TRUONG • 2 hours ago
-
-

nguoiduatin • 4 hours ago -

bóng tối kinh hoàng nguoiduatin • 4 hours ago -

TuoiTreYeuNuoc bóng tối kinh hoàng • 2 hours ago -

Lựu đạn bóng tối kinh hoàng • an hour ago
-
-
-

Vọng cố hương • 7 hours ago -

bão mùa hè • 4 hours ago -

HSTSVN bão mùa hè • 2 hours ago -

nguoiduatin HSTSVN • 2 hours ago
-
-

Bác sĩ bão mùa hè • an hour ago -

trung thực bão mùa hè • 4 hours ago -

Dân Oan trung thực • 2 hours ago -

nguoiduatin Dân Oan • 2 hours ago
-
-

Trực ngôn trung thực • 2 hours ago
-
-



Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét